Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

“Birleştirici bir atlas”



Toplam oy: 67
Sam Shepard // Çev. Ahmet Ergenç
Everest Yayınları
Bir oturuşta okuyup tekrar başa dönmek ve bu sefer sindire sindire okumak isteyeceğiniz, kurmaca suretinde bir “içdöküş”, yüklü bir ömre ağıt…

Sayısız eseri arasında galiba en çok Gömülü Çocuk, Vahşi Batı, Aç Sınıfın Laneti, Aşk Delisi oyunlarıyla tanıdığımız ve geçen yaz kaybettiğimiz Amerikalı yazar, aktör ve yönetmen Sam Shepard, ölümünden kısa bir süre önce son bir metin bıraktı bize. Yazarın ilk ve son romanı bilgisiyle okurla buluşan İçimdeki Kişi, romandan ziyade, kurmaca ile anı arasında gidip gelen, Shepard’ın sesini satır aralarında sık sık duyduğumuz, neredeyse otobiyografik bir metin. Kitabın önsözünü kaleme alan, Shepard’ın dostu –bir dönem sevgilisi– Patti Smith de buna benzer bir not düşüyor ve metni okuduğu ana dair hislerini şöyle aktarıyor: “Çitin ardında otlayan dört at vardı, siyah kelebekler dallardan düşmüş armutların üstünde uçuşuyordu. Sonbaharın geldiği hissedilebiliyordu, altın sarısı bir Kentucky öğleden sonrasıydı. Sam camdan dışarı bakıyordu. Ben de masasında onun metnini okuyordum. (…) Önümdeki metin karanlık bir pusulaydı. Her şey kuzeyi gösteren mıknatıstan, anlatıcının iç manzarasından yayılıyordu. Kendimi metinden koparamayarak, bütün öğleden sonra okumaya, bir yankılanan konuşmalar, değişen perspektifler, akışkan hatıralar ve sanrılı izlenimler mozaiğinde dolaşmaya devam ettim. (…) Metni elimden bırakıyorum. Bu metin Sam, bir anlamda o, aslında hiç o değil. Dışarı çıkmaya, şeylere anlam vermeye çalışan bir varlık bu. Mideden sürüne sürüne yükselip ağızdan çıkan, yatak çarşaflarına ve oradan da kasvetli sonsuzluğa doğru ilerleyen bir bağırsak kurdu bu.”


İçimdeki Kişi
, Sam Shepard’ın bugüne yazdığı bütün metinlerin ucuna eklenen, meyvesi bol bir yazarlık kariyerinin vardığı nihai noktada anlam kazanan bir son kitap. Bu haliyle Shepard’ın bugüne kadar ürettiği her şeye sızan hayat meselelerinden, kişisel zaaflarından, takıntılarından, yaşamı boyunca aklını meşgul eden şeylerden, hem ailevi hem de romantik ilişkilerinden, onun Amerika’sından ve elbette yazarlık dehasından izler taşıyor. Küçük bir kitap olsa da, Shepard’ın yazarlık serüveni boyunca ele aldığı temaların süzülüp biriktiği, rafine, sert bir içkiye benziyor.  Hayatın büyük kısmını aktör olarak geçirmiş bir adamın hikayesini kendi ağzından okuduğumuz romana bu açıdan bir veda metni demek yeterli –ya da doğru– olur mu emin değilim, ama ona bir ömrün son düzlüğünde kaleme alınmış bir “içine bakma,” hatta bir “geriye bakma” metni, bir “Z raporu” demekte sakınca görmüyorum.

 

 

 

Hayali/halüsinatif bir atmosfer


İçimdeki Kişi
, bir araya getirilmiş bölümlerden oluşuyor. Anlatıcının geçmiş ile gelecek arasında gezerek, bu gezintilerde bazen çocukluğuna giderek, bazen bugüne dönerek aktardığı bölümlerde rüyalar/sanrılar/hatırlamalar da sıklıkla kendine yer buluyor. Bazısı neredeyse bir paragraf kadar olan bölümler emprovize bir şekilde kaleme alınmış bir bütün oluşturuyor. Kitap bu haliyle zamanlar ile duygular arasında gezinen, sanki hatırladıkça not düşülmüş notlardan oluşan bir kolaj niteliğinde. Bu nedenle kitap boyunca bazen çizgilerin silikleştiği, bütünün parçalandığı, anlatılanların puslu bir hal aldığı, hayali/halüsinatif bir atmosferin ağır bastığı olsa da günün sonunda her şey bir noktada buluşup yan yana gelmeyi başarıyor. Patti Smith İçimdeki Kişi için, “birleştirici bir atlas gibi,” diyor ve ekliyor: “üzerinde de bu atlasın dünyadışı yollarında, açık gözlerle, içgüdülerini dinleyerek dolaşan kişinin çizmelerinin bıraktığı izleri taşıyor.”


Sam Shepard gibi bir dehanın, 73 yaşında, ölümünden kısa bir süre önce yayımlanan ilk ve son romanı İçimdeki Kişi, sadece bu özelliğiyle bile çok kıymetli. Bir oturuşta okuyup tekrar başa dönmek ve bu sefer sindire sindire okumak isteyeceğiniz, kurmaca suretinde bir “içdöküş”, yüklü bir ömre ağıt… Kitaptan bir alıntıyla bitireceğim: “Sanırım biri bana sesleniyor. Bir kadın sesi. Dış kapının hemen arkasında, net ve yüksek sesli. Saat kaç hakikaten? Kapıya gidiyor ve sonuna kadar açıyor, görünmez kişiyi kendini göstermeye davet ediyorum adeta. Kimse yok orada. Kapkaranlık. Her kimse ona sesleniyorum. Cevap yok. Atlar çit boyunca koşuyorlar…”

 

 


 

 

 

Görsel: Aslı Yazan

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İnsan bazen, aklını bulandıran, onu belki bir kıyıya belki bir uçurumun kenarına iten kitaplarla karşılaşır. Bu hayatta pek az olan bir şeydir. İnsan kitap elinde, itilip kaldığı yerden dünyaya bakakalır. Okuduğu satırların aralarına sıkışır, ağırlığı fark edilmeyen bir kitabın altında kalır. Boğazda bir yumru aynaya bakmaktan korkmaktır bazı kitaplar.

Hayat çok sıkıcı, çok şükür ki ölüm var. Aşk, hayat ve sanat. Zaten bunların hepsi ölüm demek. Bu öngörü, birkaç bin yıl önceki bir yazıttan alıntı. Öleceğimiz ana kadar –bazen bir buzul kayanın üzerinde, bazen çölün ortasında– yalnızlıktan yakınarak ağlıyoruz. Diğerleriyle birlikte. Ama nazar değmesin, hayatta kalma reflekslerimiz, ölümlü olduklarını bilmeyen hayvanlarınkiyle neredeyse denk.

Jim Thompson imzalı Vahşet Gecesi, “ucuz” polisiye alanındaki en iddialı eserlerden biri. Ardından gelenlerin basamak taşı olsa da, genel görüş, henüz onu kimsenin geçmediği ve daha bir süre geçemeyeceği yönünde.

Kobayaşi Takici, Japonya’da işçi edebiyatının başlangıcı sayılan Yengeç Konserveleme Gemisi romanında güç koşullar altında av yapan bir gemi mürettabatının isyanını anlatıyor.

1935’te, henüz 26 yaşında, doktorasını yeni tamamlamış bir sanat tarihçisi olan Ernst Gombrich, dünya tarihini sevdirmek amaçlı bir kitapçık yazmayı denemiş: Almanca yazdığı kitabın başlığı “Genç Okurlar İçin Kısa Dünya Tarihi.” Böylesi geniş bir konuyu 40 kısa bölümde açıkladığı kitap klasikleşmiş sonradan.

Söyleşi

 

Emily Gould ile söyleşi // Zeynep Şen


ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.