Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Bir varmış bir yokmuş: İlk kitabın çabası



Toplam oy: 51
Kaya Tanış
Edebi Şeyler
Kurdeşen, taşraya özgü havayı tamamen taşranın koordinatlarıyla anlatmaya çalışan, kentli bakış açısını işin içine katmamak için çaba gösterdiği anlaşılan bir yazarın ürünü.

Britanyalı yazar Kazuo Ishiguro, Nobel Edebiyat Ödülü’nü almasının ardından yaptığı konuşmada edebiyata dair evrensel fikirlerini birkaç cümlede, peş peşe sıralamıştı. Şimdiye kadar “büyük yazarlar”ın yaptığı gibi, edebiyatın geleceği için kimsenin itiraz etmeye yeltenmeyeceği ve söz söyleyemeyeceği Dostoyevski, Borges, Camus gibi yazarlara sığınmadı. Söyleşilerde duymaya çok alışmışızdır en sevdiği ve aşılamayacak yazarın 150 sene önce eser vermiş bir yazar olduğunu gururla dile getiren yazarları, yazarlarımızı! Böyle bir “garanticiliğe” göz dahi kırpmayan Ishiguro, genç yazarların edebiyata yön vereceğini, vermesi gerektiğini söyledi ve onlardan apaçık biçimde “yazma tavsiyesi” duymak istediğini söyledi: “Genç neslin bize ilham verip yol göstermesi gerekiyor. Gelecek nesil hikaye anlatmanın yeni, zaman zaman da şaşırtıcı yollarıyla karşımıza çıkacak. Onlara karşı açık fikirli olmalıyız.”


Türkiye’de de son yıllarda genç yazarların giderek artan bir ağırlığı söz konusu. Özellikle 2010’lu yılların genç yazarların çoğaldığı, her yerden ilk kitapların “fışkırdığı” bir dönem olduğunu ve bu dönemin hâlâ –yoğunluğunu artırarak– sürdüğünü hepimiz görüyoruz. Özellikle İletişim ve İthaki Yayınları genç yazarlara ve ilk kitapların üzerine epey eğilmiş halde görünüyor; “butik” diye andığımız yayınevleri de bu yöndeki çabayı “sessiz ve derinden” sürdürüyor.
   

Üst üste binen anlamlar


Genç bir yazar olan Kaya Tanış’ın yeni yayımlanan ilk kitabı Kurdeşen de, sonuç olarak 2010’lu yılların ürünü. Kitap boyunca adını dahi bilmediğimiz küçük bir çocuğun köy hayatında taşranın gerçekliği ile başa çıkma çabasını, o gerçekliğe alışma ve karşı çıkma mücadelesini okuyoruz. Sürükleyici ya da aşırılığıyla Hollywoodvari olduğu izlenimi yaratan olayların hiçbirine yer vermeyen Kurdeşen, taşraya özgü havayı tamamen taşranın koordinatlarıyla anlatmaya çalışan, kentli bakış açısını işin içine katmamak için çaba gösterdiği anlaşılan bir yazarın ürünü.


Akla Hasan Ali Toptaş geliyor. Tanış’ın da kitap genelinde Toptaş’ın ustaca kullandığı “büyülü” dile ister istemez öykündüğü ve bir şekilde göz kırptığı hemen anlaşılıyor. Doğum, ölüm ve düğün gibi köy hayatının, oradaki topluluk örgütlenmesinin sürdürülmesi için gerekli olan, tüm köy halkının mutlaka katıldığı etkinlikler Kurdeşen’in hikayesinin temelini oluştururken, kırılma niteliği taşıyan bu olaylar sözlü anlatıya özgü bir biçimde okura aktarılıyor: Mitolojik, alegorik köy anlatıları, geleneksel ve alışılageldik köy hikayeleri, kolektif inanca dayalı mitler ve tabirler…


Bir çocuğun sözlü kültüre dayalı bütün bu tabirleri anlayıp idrak etmesinin nihai imkansızlığı içerisinde bıçak, ağaç ve kaz gibi tekrarlayan metaforlara yönelen Tanış, üst üste binen ve Kurdeşen’in geneline dengeli değil, farklı yoğunluklarla dağılmış anlamlarla okuru baş başa bırakıyor. Kitabın açılış cümlesi olan, “Oğlum doğduğu zaman biz şehre taşınmamıştık; annem henüz kardeşime hamile değildi, babam ölmemişti ve ben daha çocuktum”u sürekli değişen ve tekrar eden biçimlerde görüyoruz: “Bir varmış, bir yokmuş” der gibi.

Masal, okurla ilişki kurabilir mi?


Gelgelelim gündelik gerçekliğin dışına taşan bir dile sahip Kurdeşen. Her ne kadar masalı andıran bir hikaye dinlesek de –ki öyküye bir gömlek büyük gelen, romana da iki gömlek küçük kalan bir kitap olduğunun altını çizmek gerek– masala özgü temel noktaları hissetmek güç. “Yetişkinler için masal” mı? Pek sanmıyorum. Kuşkusuz hiçbir edebiyat yapıtı “okunabilir” olmak zorunda değil ama okurla bir şekilde ilişki kurmak zorunda. Hele ki ancak ilişki yoluyla var olan sözlü geleneğe sırtını yasladığını iddia ediyorsa.


Kitaptaki anlatının bütünlüğünü görebileceğimiz tek nokta ise sadece yokluğuyla varlığını, hatta varlığından fazlasını hissedebileceğimiz “baba.” Baba-oğul ilişkilerine dair yoğun göndermelerin yer aldığı Kurdeşen’de –ölü ya da diri haliyle– baba, daima geçmiş ve gelecek kiplerde vücut bulabiliyor: “Annem beni hiçbir zaman affetmedi. Ben de babamı.” Kardeş katli, babayla kurulması imkansız ilişki gibi kitabın derdini yansıtan temaların yanı sıra “erklenme” gibi fallik noktaların da estetik bir minimalizmle harmanlandığının altını çizmek gerek: “Korkuyordum. Zincir, bıçak, dal, ağaç… Korkmuyordum.”


Kaya Tanış, bir söyleşisinde derdinin “başka bir anlatı oluşturmak” olduğunu söylemiş. Kurdeşen bunun için yerinde bir çaba ama aynı zamanda üzerine gidilmesi gereken bir çaba.

 

 

 

 


 

 

 

 

Görsel: Ömer Ozan Erdoğan (kitaptan)

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İnsan bazen, aklını bulandıran, onu belki bir kıyıya belki bir uçurumun kenarına iten kitaplarla karşılaşır. Bu hayatta pek az olan bir şeydir. İnsan kitap elinde, itilip kaldığı yerden dünyaya bakakalır. Okuduğu satırların aralarına sıkışır, ağırlığı fark edilmeyen bir kitabın altında kalır. Boğazda bir yumru aynaya bakmaktan korkmaktır bazı kitaplar.

Hayat çok sıkıcı, çok şükür ki ölüm var. Aşk, hayat ve sanat. Zaten bunların hepsi ölüm demek. Bu öngörü, birkaç bin yıl önceki bir yazıttan alıntı. Öleceğimiz ana kadar –bazen bir buzul kayanın üzerinde, bazen çölün ortasında– yalnızlıktan yakınarak ağlıyoruz. Diğerleriyle birlikte. Ama nazar değmesin, hayatta kalma reflekslerimiz, ölümlü olduklarını bilmeyen hayvanlarınkiyle neredeyse denk.

Jim Thompson imzalı Vahşet Gecesi, “ucuz” polisiye alanındaki en iddialı eserlerden biri. Ardından gelenlerin basamak taşı olsa da, genel görüş, henüz onu kimsenin geçmediği ve daha bir süre geçemeyeceği yönünde.

Kobayaşi Takici, Japonya’da işçi edebiyatının başlangıcı sayılan Yengeç Konserveleme Gemisi romanında güç koşullar altında av yapan bir gemi mürettabatının isyanını anlatıyor.

1935’te, henüz 26 yaşında, doktorasını yeni tamamlamış bir sanat tarihçisi olan Ernst Gombrich, dünya tarihini sevdirmek amaçlı bir kitapçık yazmayı denemiş: Almanca yazdığı kitabın başlığı “Genç Okurlar İçin Kısa Dünya Tarihi.” Böylesi geniş bir konuyu 40 kısa bölümde açıkladığı kitap klasikleşmiş sonradan.

Söyleşi

 

Emily Gould ile söyleşi // Zeynep Şen


ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.