Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Bir varmış bir yokmuş: İlk kitabın çabası



Toplam oy: 121
Kaya Tanış
Edebi Şeyler
Kurdeşen, taşraya özgü havayı tamamen taşranın koordinatlarıyla anlatmaya çalışan, kentli bakış açısını işin içine katmamak için çaba gösterdiği anlaşılan bir yazarın ürünü.

Britanyalı yazar Kazuo Ishiguro, Nobel Edebiyat Ödülü’nü almasının ardından yaptığı konuşmada edebiyata dair evrensel fikirlerini birkaç cümlede, peş peşe sıralamıştı. Şimdiye kadar “büyük yazarlar”ın yaptığı gibi, edebiyatın geleceği için kimsenin itiraz etmeye yeltenmeyeceği ve söz söyleyemeyeceği Dostoyevski, Borges, Camus gibi yazarlara sığınmadı. Söyleşilerde duymaya çok alışmışızdır en sevdiği ve aşılamayacak yazarın 150 sene önce eser vermiş bir yazar olduğunu gururla dile getiren yazarları, yazarlarımızı! Böyle bir “garanticiliğe” göz dahi kırpmayan Ishiguro, genç yazarların edebiyata yön vereceğini, vermesi gerektiğini söyledi ve onlardan apaçık biçimde “yazma tavsiyesi” duymak istediğini söyledi: “Genç neslin bize ilham verip yol göstermesi gerekiyor. Gelecek nesil hikaye anlatmanın yeni, zaman zaman da şaşırtıcı yollarıyla karşımıza çıkacak. Onlara karşı açık fikirli olmalıyız.”


Türkiye’de de son yıllarda genç yazarların giderek artan bir ağırlığı söz konusu. Özellikle 2010’lu yılların genç yazarların çoğaldığı, her yerden ilk kitapların “fışkırdığı” bir dönem olduğunu ve bu dönemin hâlâ –yoğunluğunu artırarak– sürdüğünü hepimiz görüyoruz. Özellikle İletişim ve İthaki Yayınları genç yazarlara ve ilk kitapların üzerine epey eğilmiş halde görünüyor; “butik” diye andığımız yayınevleri de bu yöndeki çabayı “sessiz ve derinden” sürdürüyor.
   

Üst üste binen anlamlar


Genç bir yazar olan Kaya Tanış’ın yeni yayımlanan ilk kitabı Kurdeşen de, sonuç olarak 2010’lu yılların ürünü. Kitap boyunca adını dahi bilmediğimiz küçük bir çocuğun köy hayatında taşranın gerçekliği ile başa çıkma çabasını, o gerçekliğe alışma ve karşı çıkma mücadelesini okuyoruz. Sürükleyici ya da aşırılığıyla Hollywoodvari olduğu izlenimi yaratan olayların hiçbirine yer vermeyen Kurdeşen, taşraya özgü havayı tamamen taşranın koordinatlarıyla anlatmaya çalışan, kentli bakış açısını işin içine katmamak için çaba gösterdiği anlaşılan bir yazarın ürünü.


Akla Hasan Ali Toptaş geliyor. Tanış’ın da kitap genelinde Toptaş’ın ustaca kullandığı “büyülü” dile ister istemez öykündüğü ve bir şekilde göz kırptığı hemen anlaşılıyor. Doğum, ölüm ve düğün gibi köy hayatının, oradaki topluluk örgütlenmesinin sürdürülmesi için gerekli olan, tüm köy halkının mutlaka katıldığı etkinlikler Kurdeşen’in hikayesinin temelini oluştururken, kırılma niteliği taşıyan bu olaylar sözlü anlatıya özgü bir biçimde okura aktarılıyor: Mitolojik, alegorik köy anlatıları, geleneksel ve alışılageldik köy hikayeleri, kolektif inanca dayalı mitler ve tabirler…


Bir çocuğun sözlü kültüre dayalı bütün bu tabirleri anlayıp idrak etmesinin nihai imkansızlığı içerisinde bıçak, ağaç ve kaz gibi tekrarlayan metaforlara yönelen Tanış, üst üste binen ve Kurdeşen’in geneline dengeli değil, farklı yoğunluklarla dağılmış anlamlarla okuru baş başa bırakıyor. Kitabın açılış cümlesi olan, “Oğlum doğduğu zaman biz şehre taşınmamıştık; annem henüz kardeşime hamile değildi, babam ölmemişti ve ben daha çocuktum”u sürekli değişen ve tekrar eden biçimlerde görüyoruz: “Bir varmış, bir yokmuş” der gibi.

Masal, okurla ilişki kurabilir mi?


Gelgelelim gündelik gerçekliğin dışına taşan bir dile sahip Kurdeşen. Her ne kadar masalı andıran bir hikaye dinlesek de –ki öyküye bir gömlek büyük gelen, romana da iki gömlek küçük kalan bir kitap olduğunun altını çizmek gerek– masala özgü temel noktaları hissetmek güç. “Yetişkinler için masal” mı? Pek sanmıyorum. Kuşkusuz hiçbir edebiyat yapıtı “okunabilir” olmak zorunda değil ama okurla bir şekilde ilişki kurmak zorunda. Hele ki ancak ilişki yoluyla var olan sözlü geleneğe sırtını yasladığını iddia ediyorsa.


Kitaptaki anlatının bütünlüğünü görebileceğimiz tek nokta ise sadece yokluğuyla varlığını, hatta varlığından fazlasını hissedebileceğimiz “baba.” Baba-oğul ilişkilerine dair yoğun göndermelerin yer aldığı Kurdeşen’de –ölü ya da diri haliyle– baba, daima geçmiş ve gelecek kiplerde vücut bulabiliyor: “Annem beni hiçbir zaman affetmedi. Ben de babamı.” Kardeş katli, babayla kurulması imkansız ilişki gibi kitabın derdini yansıtan temaların yanı sıra “erklenme” gibi fallik noktaların da estetik bir minimalizmle harmanlandığının altını çizmek gerek: “Korkuyordum. Zincir, bıçak, dal, ağaç… Korkmuyordum.”


Kaya Tanış, bir söyleşisinde derdinin “başka bir anlatı oluşturmak” olduğunu söylemiş. Kurdeşen bunun için yerinde bir çaba ama aynı zamanda üzerine gidilmesi gereken bir çaba.

 

 

 

 


 

 

 

 

Görsel: Ömer Ozan Erdoğan (kitaptan)

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İstisna ve Kayboluyorsun romanlarıyla tanıdığımız Christian Jungersen, kariyerinin ilk romanı Çalılık’ta, yaşlı bir adamın inançlarına ve hayatında yaptığı seçimlere dair nefes kesici bir hikaye anlatıyor... Çalılık, iki erkek –Paul ve Eduard– arasında yaklaşık 70 yıl boyunca süren karmaşık ama yoğun bir ilişki etrafında kurgulanmış.

Sinema meraklıları hatırlayacaktır; 1984’te Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye kazanan, yönetmenliğini Wim Wenders’ın üstlendiği Paris, Texas filminin esin kaynağı, Sam Shepard’ın kaleme aldığı Motel Günlükleri’ydi.

Kütüphaneler ve okur-yazarlık üzerine düşünen, dört yıl boyunca Borges’e kitaplar okuyan, Ahmet Hamdi Tanpınar hayranı Alberto Manguel’i hepimiz biliyoruz; hatta bu ismi, 2015 yılında bir söyleşi için geldiği Boğaziçi Üniversitesi’nde dinleme şansı bile bulmuştuk.

1963 doğumlu İsviçreli yazar Peter Stamm, çağdaş Almanca edebiyatın başarılı isimlerinden. Romanları, tiyatro eserleri, radyo oyunları ile tanınıyor, pek çok ödülü var. Muhasebecilik ile başlayan hayatının yönünü –bir süre psikiyatri çalıştıktan sonra– edebiyata ve gazeteciliğe çevirmiş; edebiyatıyla günümüz meselelerini, insan ruhunun bugünlerde yaşadıklarını anlatmaya çalışıyor.

19. ve 20. yüzyıl başında yazılmış Türkçe klasik eserlerin Latin harflerine aktarılarak yayımlanması son zamanlarda hız kazanarak devam ediyor. Birçok yayınevi klasikleri gündeme taşımaya başladı. Bu eserlerin bugünün okuru için nasıl yayıma hazırlanacağı da yavaş yavaş bir tartışma konusu halini aldı.

Söyleşi

Kutlukhan Kutlu ile söyleşi

 

ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.