Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Bitmeyen bir kış



Toplam oy: 292
Aki Ollikainen // Çev. Ailin Gümüş
Tekin Yayınevi
“Açlık, halkın en zayıf fertlerini, bahçıvanın elma ağacının dayanıksız dallarını budaması gibi eliyor.”

Yabancısı olduğumuz yazarların kitapları Türkçeye çevriliyor peyderpey. Orijinali 2014’te yayımlanan ve 2016’da Finlandiya Edebiyat Ödülü’nü kazanan Beyaz Açlık, tam da Fin destanı Kalevala’nın tam çevirisinin (Everest Yayınları) raflara çıktığı günlerde yayımlandı.


İskandinav edebiyatının bir anlamda “kapalı kutusu” olan Finlandiya’nın, Kıta Avrupası’nda olmasa bile kendi coğrafyasında tanınan yazarı Ollikainen, Beyaz Açlık’ta ülkenin hem derdi hem de devası diye nitelenen kışın, sert yüzünü, 1800’lerin ikinci yarısında nasıl gösterdiğini ve insanları nasıl yersiz yurtsuz bırakıp birbirine düşürdüğünü anlatıyor.


Ollikainen, bir kısırdöngü ile ilerliyor romanda: Dondurucu soğuğun doğurduğu sefaletin insanları daha da üşütmesi… Satrançta feda edilen piyonlar misali, geride kimin bırakılabileceğinin düşünülmesi de zihinleri kurcalayan başka bir şey. Tabii bu son, hatta mümkün olduğunca akla getirilmek istenmeyen bir ihtimal.


1800’lerin ikinci yarısında soğuk ve sefaletin yarattığı açlıktan kırılan Finlandiya tasvirini şu cümleyle biraz daha güçlendirmiş yazar: “Açlık, halkın en zayıf fertlerini, bahçıvanın elma ağacının dayanıksız dallarını budaması gibi eliyor.”


1867’de, hem soğuktan hem de sefaletten kaçıp St. Petersburg’a gitmek üzere yola çıkan binlerce insandan biri de, iki çocuk sahibi Marja. İkileme düşen ve ülkesinde kalamayan Marja ile çocukları, büyük bir risk alarak yola koyuluyor. Pek çok insan için “ölüm göçü” anlamına gelen bu gidiş, kar esaretinin yanı sıra hayatın acımasız gerçeklerini de karşılarına çıkarmaya gebe.


Marja ile diğer insanların umudu, uzaktaki Petersburg’da Finlandiya’dakinden daha fazla ekmek bulmak. Bu nedenle Rusya, yoldakilere bambaşka bir dünya gibi görünüyor. Yaşananları “Tanrı’nın inayetine bağlayanlar” ile Tanrı’ya inanmayanlar da aynı yolda. Amansız kış şartları ve açlık, inançları ve rastlantıya bel bağlayışları sorgulatacak cinsten. Tüm bu koşullarda, herkes çok fazla bir şey düşünmeden ilerlemek zorunda.

 

Sonsuz ve renksiz bir karanlık

 

İnsanların birbirini yediğine dair rivayetlerin ortalıkta dolandığı yolculukta, hırsızlara gereken ceza verilirken, zaman zaman açlık ve hastalıktan başka şeyler konuşulabileceğine ilişkin bir umut da doğuyor.


Ollikainen’in yolculuk ve göç anlatımı aslına uygun biçimde gerginliğin, iftiraların, şüphelerin ve bozuk ruh halinin hâkim olduğu bir minvalde seyrediyor. Marja’nın odak noktası olduğu romanda, kasvetli kahkahalar ve bir anda bastıran melankoliyle karşılaşıyor okur. Yoldakiler, bir toplu mezarda olduğunu düşünüyor çoğunlukla.


Toprak sahipleri ve soylular ile açlık ve soğuktan kaçanların burun buruna gelmesi ise romanın en ironik taraflarından. Kısacası, delirmeyen çok az insanın kaldığı bir ortam bu: Her şey Marja’nın bir gece gördüğü rüyaya; “sonsuz ve renksiz bir karanlığa” benziyor. Fakat tek bir şeyin; ölümün rengi var, o da beyaz.


Koro halinde uluyan köpekler, Marja’nın karşı karşıya kaldığı suçlama ve geride bırakılanların hayaletleri, ölüm beyazlığını keskinleştiriyor. İnsanlar umutsuzca yollarda ama bu, aynı zamanda onların olanağı. Ollikainen’in romanda gündeme getirdiği en önemli paradokslardan biri bu. Bir diğeri ise özgürlük-tutsaklık bağlamında: “Özgürlüğe ne kadar yaklaşırsak gitgide artan bir telaşla ulaşabileceğimiz bütün zincirlere dokunmaya çalışıyoruz. Kendi özel mecburiyetlerimiz bizi yargıların peşinden koşturuyor. Zincirlerin uzunluğu serbestliğimizin sınırlarını ortaya koyuyor, sadece kaderimizden tatmin olarak o zincirlerden bağımsız yaşayabiliriz. Zincirlerin en ağırı, kendi arzularımız. Ancak arzularımızı yok edersek kurtulma çabamızdan vazgeçebiliriz.”

 

Ollikainen’in, Beyaz Açlık’ta birey ve toplum eleştirisine giriştiği aşikar. Kar, sefalet, göç ve yolda karşılaşılanlar, bireysel tercihleri belirliyor. Tüm bunlar, kişisel seçimlerin topluma nasıl yansıdığını gösteren birer öğe olarak da kullanılmış yazar tarafından. Böylece 1800’lerin ikinci yarısını konu almasına rağmen, her dönem geçerli olabilecek belirlemelerle örülü bir kitap çıkmış ortaya.

 

 

 


 

 

 

Görsel: Servet Kesmen

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Kendi anlatı evrenini kuran, hikâyelerini birbirine teyelleyip size aşina bir karakteri başka bir öykünün kıyısından geçiren yazarlara pek meftunum. Bunun nedeni kültürel kodlarımıza kazınan Binbir Gece tarzı anlatılar olabileceği gibi Borges’i pek sevmemize neden olan oyuncu tavır ya da postmodern estetiğin parçalanmış gerçeklik fikri de pekâlâ olabilir.

Asimetri Lisa Halliday’in ilk kitabı. Kitap, Time ve New York Times tarafından 2018’in en iyi on kitabı arasında gösterilirken Elle, Oprah Magazine, Kirkus Review gibi birçok mecra da 2018’in en dikkat çeken eserlerinden biri olarak niteliyor kitabı.

 

Ağaçlar’ın dilinden anlıyor muyuz? Yazıldığı dil Almancayı kastetmiyorum elbette, bu yazıda üzerinde duracağım dil evrensel, doğanın dili. Peki ağaçların sesine kulak vermemize vesile olan şey ne? Bir kitap. Hermann Hesse’nin bütün eserlerinin bulunduğu 20 ciltlik baskıdan Volker Michels tarafından derlenmiş Ağaçlar dilimize çevrilerek Kolektif Kitap etiketiyle okura sunuldu.

Aynur Dilber’in ilk öykü kitabı Az Hüzünlü Bir Yer (İz Yay. 2018), gerçekçi ve gerçeküstü tarzda öyküler içeriyor. Ben kendi payıma, kitaptaki gerçeküstü öyküleri daha çok beğendim. Bu beğeninin elbette öznel bir tarafı var ama gerçeküstü öyküleri neden daha çok beğendiğimi kendime sorduğumda, bunun tek sebebinin benim edebiyat zevkim olmadığını itiraf edeyim. Ne demeye çalışıyorum?

Adalet Ağaoğlu’nun eylülde Everest’ten çıkan kitabı Düşme Korkusu adını taşıyor. Bir kitabın ismi içeriğinden bağımsız olabilir, Gülün Adı buna güzel bir örnektir; bazı isimler içeriğe dair ipucu verebilir, bazıları ise tamamen o isim üzerine inşa edilebilir. Düşme Korkusu son gruptan.

Söyleşi

100. sayımızdan itibaren başladığımız Yayınevi Hikâyeleri’nde bu ay İz Yayınları editörü Hamdi Akyol var. Akyol, yayıncılık tarihimizin kilometre taşlarından olan İz Yayınları’nın kuruluşunu, daha çok hangi kitapları bastıklarını ve günümüz yayıncılık ortamının durumunu değerlendirdi.

 

ŞahaneBirKitap

“Tıp gerçek bir kütüphanedir, ama doğru biçimde okunması gerekir” cümlesinden yola çıkan Kütüphanedeki Beden, Charles Dickens’tan Franz Kafka’ya, Virginia Woolf’tan Susan Sontag’a, John Berger’dan Oliver Sacks’e uzanan bir yelpazeyle zenginleşen, tıbbın toplumsal tarihini edebiyat aracılığıyla aydınlatan bir antoloji.

Editörden

 

Günümüz İngiliz romancılarından Ian McEwan’ın Soğuk Savaş döneminin “edebiyat cephesi”ni anlattığı ilginç bir romanı var; Bir Parmak Bal. Ülkemizde de yayınlanan roman bir anlamda birbirine benzemeyen üç ilgi çekici konuyu garip bir kurgu etrafında bir araya getiriyor: Gizli servis, edebiyat ve aşk.