Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Teoriden sonra hayat ya da romancının zulmü



Toplam oy: 946
İhsan Oktay Anar
İletişim Yayınevi
İhsan Oktay Anar, yaradılış mitine ve semavi dinlerin yaşam ve insan algısına dair bir parodi yazmaya soyunduğu halde, hikayesini eril bir bakış açısıyla kaleme almış.

“ 'Artık yoruldum ve yarın dinleneceğim, siz de öyle yapın." Kitabın son cümlesi de bu cümle idi.' ” Yankılamak gibi olacak ama işte Yedinci Gün’ün sonu, son iki cümlesi… Heyecanlı aşk ve polisiye romanları seven okurlar yılların alışkanlığıyla kitabın sonunu başta söyleyenleri her zaman olduğu gibi kınayacaklardır lakin, endişe etmeye gerek yok, çünkü Yedinci Gün'ün sonu aslında hikayenin de başlangıcı. Çünkü, insanın başlangıcı. Çünkü bu hikaye her şeyden önce insan yaşamını anıştırmanın, onun zaman içindeki döngüsel doğasını ima etmenin hedeflenmesi: Rüya içinde rüya içinde bir başka rüya olsa olsa… Yazdığı ilk roman Puslu Kıtalar Atlası yayımlanır yayımlanmaz bir fenomene dönüşen, yıllar içinde çoksatar olma pahasına da olsa etkisinden hiçbir şey kaybetmeyen İhsan Oktay Anar altıncı kitabı Yedinci Gün'le karşımızda…

 

İhsan Oktay Anar denince okurunun aklına ne gelir? Asla kahraman olmayan, kahraman olacak kadar işlenmeyen karakterler; postmodern roman tekniğiyle harmanlanmış doğu felsefesi; ironi; parodi; kurguyu başından sonuna bir bıçak gibi kesen cinayetler ve hikayelerin geçtiği dönemle bağlantılı olarak, anlaşılmaz olsa da üzerimizde hayranlık uyandıran Osmanlıca kelimeler, Osmanlıca yaşayış, düşünüş ve hikaye ediş biçimleri… Evet, hiç şüphesiz Yedinci Gün de bütün bunları aynı anda içeren bir İhsan Oktay Anar romanı. Anar, bu defa semavi dinlerin tam ortasında yer alan yaratılış mitolojisini,  Osmanlı’nın sanayileşmeye başladığı, sanayi ile tanıştığı döneme yerleştiriyor.

 

Kahramanımız İhsan Sait, İdris Amil Zula, Ali İhsan ya da İnsan-ı Kamil olma yolunda ilerleyen bir zat...  Kendi ipiyle bile kuyuya inmeyen İhsan Sait, bütün hayatı dubara, kafes, güm, bot, kıtır, polim, tıraş ve katakofti olan, seciyesiz bir batakçı, haysiyetsiz bir düzenbaz, ciğersiz bir kaşkarikocu. Yani, Baba-Oğul ve Kutsal Ruh düşüncesinin bir parodisi olarak Baba, Oğul ve Hayalet olarak üçe ayrılmış hikayemizin “Baba”sı…  İhsan Sait, cinai yoldan elde ettiği servetle demir minareleri keşfediyor, bir telsiz sayesinde servetine servet katıyor, bir zeplin ve tayyare yapıyor ve kendini dondurarak hikayesini geleceğe taşıyor. Bütün bunları yapmasının sebebi ise gelecekten kendi kendisine haberler verme kabiliyeti. Ama kendisinin de pekala altını çizdiği gibi İhsan Sait’e güven olmaz, neyi niye yaptığına kimse akıl sır erdiremez.

 

Uzatmayayım, İhsan Sait, İdris Amil, Ali İhsan… ve diğerleri aracılığıyla son yüzeli yılın mitlerle, kutsal kitaplarla harmanlanan, sanayi ve moderniteyle tekrar tekrar bozuma uğrayan  insanlık hikayesini yazmaya niyetlenmiş Anar. Niyetle kalmamış, bunu başarmış da. Roman sanatının analitik düşünce çerçevesinde, bir mühendislik ve mimari çalışması olduğunu, bunun sadece ve sadece böyle olduğunu kabul edersek tabii... Henry James, Flaubert’in Madam Bovary’den sonra yazdıkları için “önce teori, sonra kurgu”, tespitinde bulunur. Teoriyi hikayeden önce çıkarmanın bu yazarın felaketi olduğunu ve işte tam da bu nedenle Madam Bovary’den sonra gelen bütün çalışmalarının teknik olarak güçlü olmakla beraber, bu romanın ruhen zayıf bir yankısından öteye gidemediğini söyler.  Anar, Yedinci Gün'le bir yazar olarak soyutlamada ve parodide öylesine ileri bir seviyeye taşımış ki kendini, hayranlık duymamak elde değil. Ama bütün bunlar roman boyunca içimizde dolaşan plastik hissiyatı gidermekte yeterli olmuyor.  Anar,  Henry James’in yorumladığı Flaubert gibi, yaşamdan önce teoriye, ruhtan önce kalıplaşmış insan düşüncesine takılıp kalıyor sanki. Yaradılış mitine ve semavi dinlerin yaşam ve insan algısına dair bir parodi yazmaya soyunduğu halde hikayesini bu derecede eril bir bakış açısıyla kaleme almasına da içerliyoruz her şeyden önce. Ama kim bilir bu ileri seviyedeki tür belki de zaten doğası gereği bunu gerektiriyor.

 

Roman boyunca bizi takip eden, daha doğrusu hikayeyi takip etmemizi zorlaştıran, karakterleri elimizden kaçırmamıza yol açan anlatısal yapı “Oğul” bölümünde en sabırlı okuru bile çıldırtacak derecede, şahikasına çıkıyor. Sayfalar boyu dur durak bilmeden, nefes almadan, boşluk bırakmadan, herhangi bir kahramanı imleyip anıştırmadan ilerliyor bu bölüm. Ve hikayeyle son derece hayal kırıklığı yaratacak derecede zayıf bir bağlantı kurarak nihayetleniyor.

 

Yazarın diğer tüm romanlarında olduğu gibi hiçbir karakterle özdeşim kuramıyoruz, zaten biliyoruz ki Anar’ın bir yazar olarak isteği, tercihi bu. Ancak bu istek Yedinci Gün için temel bir çelişkiye yol açıyor. Yedinci Gün, bizi toplumsal, kültürel, siyasi anlamda insan tabiatına dair bir hikayeye davet eden yapısına karşı çalışıyor sanki tuhaf bir şekilde... Ortaya temel bir boşluk, bir tür kara delik çıkıyor. Dilde ve kurguda böylesine ustalaşmış bir yazarın yine de hepimizi bile isteye bu kara deliğin içine çekmeye çalıştığını düşünmek istiyorum açıkçası. Ve soruyorum İhsan Oktay Anar, bunu bize neden reva görüyor?

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Tıpkı sizin gibi. Kitabı eline almış ve alacaklar gibi, zarif kitap kapağına hayran oluyorum. Kitap kapağının güzelliğinin sadece çizgilerden ibaret olmadığını hissetmiş olmalıyız öyle uzun uzun bakarken. Kuşlarla gelen bir genişlik, kanatlanma duygusu, sarı ile gelen anlam, uçabilecek olmanın tedirginliği ve başkaca pıt pıt açıverecek nice duyguları bekleyerek bakıyoruz resme.

Kendi anlatı evrenini kuran, hikâyelerini birbirine teyelleyip size aşina bir karakteri başka bir öykünün kıyısından geçiren yazarlara pek meftunum. Bunun nedeni kültürel kodlarımıza kazınan Binbir Gece tarzı anlatılar olabileceği gibi Borges’i pek sevmemize neden olan oyuncu tavır ya da postmodern estetiğin parçalanmış gerçeklik fikri de pekâlâ olabilir.

Asimetri Lisa Halliday’in ilk kitabı. Kitap, Time ve New York Times tarafından 2018’in en iyi on kitabı arasında gösterilirken Elle, Oprah Magazine, Kirkus Review gibi birçok mecra da 2018’in en dikkat çeken eserlerinden biri olarak niteliyor kitabı.

 

Ağaçlar’ın dilinden anlıyor muyuz? Yazıldığı dil Almancayı kastetmiyorum elbette, bu yazıda üzerinde duracağım dil evrensel, doğanın dili. Peki ağaçların sesine kulak vermemize vesile olan şey ne? Bir kitap. Hermann Hesse’nin bütün eserlerinin bulunduğu 20 ciltlik baskıdan Volker Michels tarafından derlenmiş Ağaçlar dilimize çevrilerek Kolektif Kitap etiketiyle okura sunuldu.

Aynur Dilber’in ilk öykü kitabı Az Hüzünlü Bir Yer (İz Yay. 2018), gerçekçi ve gerçeküstü tarzda öyküler içeriyor. Ben kendi payıma, kitaptaki gerçeküstü öyküleri daha çok beğendim. Bu beğeninin elbette öznel bir tarafı var ama gerçeküstü öyküleri neden daha çok beğendiğimi kendime sorduğumda, bunun tek sebebinin benim edebiyat zevkim olmadığını itiraf edeyim. Ne demeye çalışıyorum?

Söyleşi

100. sayımızdan itibaren başladığımız Yayınevi Hikâyeleri’nde bu ay İz Yayınları editörü Hamdi Akyol var. Akyol, yayıncılık tarihimizin kilometre taşlarından olan İz Yayınları’nın kuruluşunu, daha çok hangi kitapları bastıklarını ve günümüz yayıncılık ortamının durumunu değerlendirdi.

 

ŞahaneBirKitap

“Tıp gerçek bir kütüphanedir, ama doğru biçimde okunması gerekir” cümlesinden yola çıkan Kütüphanedeki Beden, Charles Dickens’tan Franz Kafka’ya, Virginia Woolf’tan Susan Sontag’a, John Berger’dan Oliver Sacks’e uzanan bir yelpazeyle zenginleşen, tıbbın toplumsal tarihini edebiyat aracılığıyla aydınlatan bir antoloji.

Editörden

 

Günümüz İngiliz romancılarından Ian McEwan’ın Soğuk Savaş döneminin “edebiyat cephesi”ni anlattığı ilginç bir romanı var; Bir Parmak Bal. Ülkemizde de yayınlanan roman bir anlamda birbirine benzemeyen üç ilgi çekici konuyu garip bir kurgu etrafında bir araya getiriyor: Gizli servis, edebiyat ve aşk.