Walter Benjamin fotoğrafın tarihini anlatmaya, icadın ilk yapıldığı zamanlarda etraftan gelen muhafazakar tepkilerden birini alıntılayarak başlar: “Uçuşan yansımaları bir yerde sabitlemeye kalkmak, Almanların eksiksiz araştırmalarının ortaya koymuş bulunduğu gibi, yalnızca imkansız bir girişim olmakla kalmaz, aynı zamanda böyle bir şeyi aklından geçirip dilemek bile dinimize küfür sayılır. İnsan Tanrı’nın suretinde yaratılmıştır ve Tanrı’nın sureti de insan icadı olan hiçbir makineyle yakalanamaz. İlahi ilhamla mest olmuş dini bütün bir sanatçının dehasının doruğunda varıp varabileceği en yüksek nokta bağlılığının en koyu anlarında ilahi/insani özellikleri mekanik bir alete başvurmadan çoğaltmasıdır.”

Benjamin’e göre bu, yeni teknolojinin kışkırtıcı meydan okuyuşu karşısında kendi sonunun yaklaştığını hisseden sanat anlayışının devreye girişidir. Benjamin’den bu yana gelişen teknoloji kuşkusuz daha da kışkırtıcı, ona karşı duran geleneksel sanat anlayışı daha tedirgin, hatta karşı duruş yavaş yavaş yerini kabullenmeye bile bıraktı ancak gelin Benjamin’le mevzuunun kaynağına inelim. Zira,  “Fotoğrafın Kısa Tarihi”nin dijitalleşme karşısında sersemlemiş, sanat kavramı hakkında ne düşüneceğini şaşırmış zihinlerimize diyecek çok sözü var.

Frankfurt Okulu’nun estetik teorisyenlerinden ve 20. yüzyılın önde gelen Marksist ideologlarından biri olan Walter Benjamin’in sanatsal ve kültürel okumaları özellikle 1970’li yıllarda dikkat çekmiş, bugüne kadar da söz konusu ilgi hiç azalmadan devamedegelmiştir malumunuz. Elimizdeki 95 sayfalık kısacık kitapta yer alan iki yazı da (Fotoğrafın Kısa Tarihi ve Teknik Araçlarla Yeniden-Üretim Çağında Sanat Eseri), teknolojinin gündelik hayata girmesiyle kökünden değişen sanat kavrayışına yönelik düşüncelerinden mürekkep. Genellikle fotoğrafın bir sanat olup olmadığı üzerine düşünüldüğü, bunun tartışıldığını belirtiyor Benjamin. Ancak üzerinde asıl düşünmemiz gereken şeyin fotoğrafın icadının sanatın bütün doğasını esastan değiştirip değiştirmediği sorusu, olduğunu söyleyerek kolları sıvıyor.

Neler diyor Benjamin? Her şeyden önce teknolojinin gelişimini yani sanatta yeniden-üretim, çoğaltma tekniğinin yaygınlaşmasının, geleneksel sanat algısından, gelenekten tamamen bir kopuş anlamına geldiğini... Geleneğin çatırdaması çağın krizine ve insanın yenilenmesine işaret eder. Toplumsal olarak en pozitif anlamıyla, özellikle de sinemada, yıkıcı ve arındırıcı bir anlam bulur Benjamin.

Bu şekilde tüm mitler, tüm tarihi öğeler yeniden ve farklı anlamlarıyla can bulur. Onun sinemada bulduklarının bugün televizyon ve internette daha da derinleştiğini görürüz.

Hayatımızda en çok değişen şey kuşkusuz algılama biçimleridir. Gerçekliğin kitlelere, kitlelerin de gerçekliğe uydurulması, düşünme açısından olduğu kadar algılama açısından da sınırsız boyutlu bir süreçtir. Bu anlamda sanatın güzellikle, biricik olmakla ve hakikilikle olan bağlantısı da tam olarak kopma noktasına gelmiştir. “Teknik araçlarla yeniden-üretim, dünya tarihinde ilk defa olarak sanat eserini, eserin törene, ritüele asalak bir şekilde bağımlı olma durumundan kurtarmaktadır. Dolayısıyla çoğaltılmakta olan sanat eseri, gün geçtikçe daha fazla, yeniden-üretilmeye uygun şekilde tasarlanan bir sanat eseri niteliğine haiz olmaktadır. Sanatsal üretimin ‘hakikilik’ ölçütüne vurulma durumunun ortadan kalktığı an, sanatın total işlevi de kökten ve tersine değişmiş olur. Bundan böyle sanat eseri, törene, ritüele dayalı bir şey olmak yerine, başka bir pratiğe (siyasete) yaslanmaya başlayacaktır.”

Dolayısıyla Benjamin’in kurcaladığı bir diğer şey, sanat izleyicisi olan kitlelerin sanata olan etkisi. “Bir kitle olarak insan topluluğu, sanat eserlerine karşı sergilenen bütün geleneksel davranışların bugün yeni bir forma büründüğü bir matriksi temsil eder.” Geçen yıllar Benjamin’i fena halde haklı çıkarmış, bugün kitlesel olarak biz izleyici-okurlar giderek yazara, kameranın arkasındaki göze ve daha da önemlisi aynı anda “kullanıcı”ya dönüşüyoruz.

Sözün kısası Walter Benjamin’in fotoğraftan yola çıkarak bugünün “kullanıcı”larına söyleyeceği çok şey var.