Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Şiirden hayat çıkaran... Bir garip Orhan Veli

Bundan tam 62 yıl önce 10 Kasım tarihinde Ankara’ya bir haftalığına gider Orhan Veli. Yaprak dergisi kapanmıştır çoktan ve artık Ankara’da yaşamıyordur, ama gider. Neden? Belki bir arkadaşı görmek için, belki geçmişten kalma bir alacağın peşindedir, kim bilir. Ölümün ise onun peşinde olduğu kesindir, ölüm zaten şairlerin peşinde, şair yaşamında, şair tenhalığında hep kol gezmez midir… Burada belediyenin kazdığı bir çukura düşer Orhan Veli. Birkaç yara bere ya, iyidir, İstanbul’a döner. Ancak iki gün sonra bir arkadaşının evinde fenalık geçirip hastaneye kalkıncaya kadardır bu yalandan iyilik. Hastanede, alkol zehirlenmesi teşhisi koyarlar ama yok, alkol zehirlenmesi falan değildir derdi, düpedüz beyin kanaması geçiriyordur, komaya, o varlıkla hiçlik arasındaki netameli alana girer, bir gün bile dayanamaz ve bu dünyayı terk eder. Dünyadan gitmiştir belki ama Türk edebiyatını hiç terk etmeyecektir, bir garip olarak şirin, öykünün, romanın içinde hep kol gezecektir.

 

 

 

Ne tuhaftır ki, son anlarında liseden hocası olan Ahmet Hamdi Tanpınar da vardır yanında: “Daha orta mektebin birinci sınıfında talebem olan Orhan’ı Cerrahpaşa Hastanesi'nde son defa oksijen çadırının altında yarı çıplak, güçlükle nefes alır ve o kadar güzel hayallerin yakaladığı dünyamızı yalnız akı görünen gözlerinden boşanırken gördüğüm günü hiçbir zaman unutamam. Şiirimize tatlı anlaşmazlığı ve lezzeti getiren zeka, kendisi olmaktan çıkmıştı”, diyecektir bir dergiye verdiği röportajda. Orhan Veli’yi Türk edebiyatının vazgeçilmezi yapan sırrı yine edebiyatımızın en büyük isimlerinden biri olan Tanpınar fısıldamış olur böylelikle kulaklarımıza: “Şiirimize tatlı anlaşmazlığı ve lezzeti getiren zeka.”

 

 

 

 

 

                      (Görsel çalışma: Kürşat Coşgun)

 

 

 

 

 

Neydi peki bu tatlı anlaşmazlık? Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat’la birlikte çıkardıkları Garip kitabına bir önsöz yazmış, burada şiir anlayışını anlatmıştı. Bu bir manifestoydu. Orhan Veli ve dostları bu manifesto ile Ahmet Haşim şiirini, Nazım Hikmet’in toplumcu gerçekçiliğini ve beş hececileri reddediyorlardı. Hele o nasır tartışması; Kitabe-i Seng-i Mezar ile, bu tek şiirle, romantizmi, divan ve halk şiirinin romantizmlerini yerle bir ediyordu Orhan Veli. 1940’lı yılların Türkiyesinin edebiyatında yer yerinden oynuyordu. Vezin ve kafiye yoktu; argo, sokak Türkçesi, sıradan insanın sıradan sevinçleri ve dertleri şiirin içine sızıyordu, sızmak ne kelime şiirin kendisi oluyordu. Şiir okumak, şiiri düşünmek, şiiri yazmak Türk edebiyatının temel meselesiydi artık. Ortada bir Orhan Veli, etrafta ona özenen, ondan kaçınan ya da ona karşı bir şeyler üretmek isteyenler... Söz gelimi Türk şiirinin en önemli akımlarından olan ikinci yenisi, Turgut Uyar’ı, İlhan Berk’i, Cemal Süreya’sı, Edip Cansever’i Orhan Veli ve diğer Garipçilere karşı doğmuştu. Dilde ve anlatımda açıklığa karşı kapalılık, imgesizliğe karşı yoğun imgecilik savaşı, yani o tatlı anlaşmazlık. Türk şiiri doğrusu, tadından yenmiyordu.

 

 

 

 

Ve gelelim bir varoluş şekli olarak şairliğe, şair kimliğine. Ne tuhaftır ki, onu tanıyanlar özellikle ölümünün ardından fiziksel görünüşünü sıkça tarif etmişlerdi.  “İki incecik bacak, kısaca bir trençkot, kanarya sarısı bir kaşkol, müselles bir yüz, şişirilmiş bir göğüse benzeyen bir sırt, -denebilirse- ergenlik bozuğu bir yüz: İşte görünüşte Orhan Veli”, demişti Sait Faik. Cemal Süreya ise açıkça yeni şiirin işlevsel olarak kurucusu kabul ettiği Orhan Veli’nin, kuramını daha çok gündelik hayatıyla, gönül ilişkileriyle, kendisi hakkında çıkan dedikodularla ve fiziksel görünüşüyle ortaya koyduğunu belirtiyordu. O işte kelimenin tam ve her anlamıyla garipti. Sözün kısası imge karşısında duran Orhan Veli, varlığıyla bir şair imgesi yaratmıştı toplumsal bilinç düzleminde.

 

 

 

 

 

Oktay Rifat ise yine bu düzlemde bir başka özelliğini vurguluyordu şairin. “Orhan Fransız şairlerinin birkaç nesillik şiir macerasını kısacık ömründe yaşadı. Türk şiiri onun kalemi sayesinde Avrupa şiiriyle atbaşı geldi.Birkaç neslin belki arka arkaya başarabileceği bir değişmeyi o birkaç yılın içinde tamamladı.” Rifat haklıydı, kısacık ömrüne pek çok değişimi sığdırmıştı Orhan Veli. Garip’ten sonra değişen şiiri ve bunun üzerine aldığı eleştirilere karşı, "Beş sene sonra aynı şeyleri söyleyecek olduktan sonra neden yaşadım”, diye soruyordu.

 

 

 

 

 

 

 

Attila İlhan öldükten sonra, Türk şiirinde büyük şairlerin çağının kapandığına dair yazılıp çizilmişti pek çok. Buna, Gülten Akın, Murathan Mungan, küçük İskender gibi şairler yaşarken yürekten inanmak mümkün mü? Orhan Veli, onun yarattığı şair hayaleti hala içimizde kol geziyor. Hayaletlerle yaşamaksa edebiyatın hem kaderi hem varlık sebebi.

 

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Yazıları

Nobel en prestijli ödüllerden biri olarak biliniyor. Özellikle “Edebiyat” ödülleri her zaman yeni tartışmalara gebe. Nobel’i alan yazarlar kadar, aday gösterilip alamayan yazarlar da bu tartışmanın konusu. Hakkında bir borsa bile var biliyorsunuz.

Kadın kahramanlar içinde bazıları var ki, yıllar önce okumuş olmama rağmen halen onların hayatlarını merak ederim. Her okuyuşta farklı bir keşif, yeni bir detay, daha önce hiç fark etmediğim bir ayrıntı dikkatimi çeker ve buna şaşırır dururum. Eskiden okuduğum bir romana dönmek, eski bir arkadaşıma merhaba demeye benzer.

Yirminci yüzyıl ne çağıydı? Soğuk Savaş’ın mı çağıydı, aşırılıkların mı? Keşiflerin mi çağıydı; casusların, ajanların, bilmecelerin mi… 18. yüzyılın doğa bilimlerinin, 19. yüzyılın ise biyolojinin çağı olduğunu söyleyenler çoğunlukta. Albert Camus, 20. yüzyılı korku çağı olarak nitelendiriyor. Doğrusu çok da haklı. Yirminci yüzyıldan miras kalan korkuyla her birimiz yüzleştik.

Çocukken, Karadeniz’in insana sanki bir asır sürecek kadar uzun gelen ve kesilmeden yağan yağmurlarını izler, can sıkıntısından kurtulmak için kitaplara kaçardım. Yağmur yağdıkça, üzerime hikâyeler de yağardı aslında. Sahi, neye, neyimize yarardı hikâyeler.

Kulis

Yunus Emre Tozal: Chicago’nun kütüphaneleri

ŞahaneBirKitap

Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu’nun Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanan 3. baskısıyla okurlarla buluştu. Bu baskıyı öncekilerinden ayıran en önemli fark, bu kez eserin iki cilt halinde ve genişletilmiş şekliyle yayınlanması. Uzun süre alanındaki tek kaynak olan bu kitap tartışmasız biçimde hâlâ alanındaki en önemli eser olma özelliğini koruyor.

 

Editörden

Nobel en prestijli ödüllerden biri olarak biliniyor. Özellikle “Edebiyat” ödülleri her zaman yeni tartışmalara gebe. Nobel’i alan yazarlar kadar, aday gösterilip alamayan yazarlar da bu tartışmanın konusu. Hakkında bir borsa bile var biliyorsunuz.