Cemal Karanlık

Arada inip şehirde sahafları dolaşmaya bayılırım. İnsan yalnızca eski kitaplarla karşılaşmaz sahaflarda; ömrünü tamamlamış yayınevleri, gözden düşmüş yazarlar, imzalı kitaplarını eleyen yazarlar, kitaplıklarda artık yer verilmek istenmeyen kitaplar, dağılan kütüphanelerin izleri, tabii bir de sahaflara satılan “protokol” kitaplar… Yeni baskısı yapılmayacak, piyasada bulunamayacak kitaplar da tabii sahafların olmazsa olmazı.

Geçenlerde İstiklal’de dolaşırken bir sahafa girdim. Tezgâhta sergilenen kitaplara göz gezdirirken Zülfü Livaneli’nin bir kitabına rastladım: Engereğin Gözü…

Benim bildiğim, Engereğin Gözündeki Kamaşma’ydı bu kitabın adı. İnsan ister istemez düşünüyor, yayınevi bir hata mı yaptı acaba, diye. Ame elbette bu mümkün değil. Kitabın kapağında Elia Kazan’ın bir cümlesi var. Diyor ki Kazan, “Hiç bu kadar güzel bir kitap okumadım.” Doğrudur.

Ben de şanslı okurlardan sayılırım; Engereğin Gözündeki Kamaşma’yı daha tefrika edilirken okumuştum.

Sayın Zülfü Livaneli’den söz ederken aramızda “Zülfü” yeterliydi bizim için. Onu her gün yanımızda bulunan dostlarımızdan ayırmazdık çünkü. O nedenle, onun gazetede, hem de bir roman tefrika ettiğini duymak, o yıllarda, önemli bir şeydi. Ama işte o kitap edebî bir çabanın ürünüydü. Edebiyat değeri tartışılırdı, hatta o yılların Beyaz Kale’sine, dilimize çevrilen birbirinden önemli yabancı edebiyata bakılınca epey gerideydi de. Yine de edebî bir çaba vardı altında. Livaneli sonraki romanlarında o düzeye asla çıkamadı.

Hatırlıyorum; bir söyleşide, romanın dilini Naima’dan aldığını söylemişti. Gerçekten, o eski yazarların esintisi de vardı dilinde.

Sahafta kitabın yeni baskısını görünce düşünmeden edemedim: İnsan yaptığı en iyi şeye niye müdahale eder? Yıllarca raflarda Engereğin Gözündeki Kamaşma olarak durmuş bir kitabı, yıllar sonra niye Engereğin Gözü yapar? Bunun gerekçesini bilmek isterdim. Kitaba bu kötülüğün neden yapıldığını bilmek isterdim. Çok merak ediyorum, bunu Zülfü’den kim istemiş olabilir?

Zira, Zülfü’nün, Engereğin Gözü ile Engereğin Gözündeki Kamaşma arasındaki farkı çok iyi bildiğini düşünüyorum. İlki görüntü, ikincisi metafordur.

Sayın Zülfü Livaneli, lütfen bu hatadan dönün efendim.