Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Dosya


Dosya

Birlikte dudak dikenler, nadja ile yürüyenler




Toplam oy: 107
Çağdaş roman kelimelerle anlatılamayanları nasıl anlatabilir? Oliver Sacks’ın kendini Doğal Tarih Müzesi’ne kilitlediği gece... Jim Jarmusch’un yeni filmi...

 

 

The New York Review of Books’un 6 Haziran tarihli sayısında sürmanşetten duyurduğu, “Gerçek, Güzellik ve Oliver Sacks” başlıklı yazısında Simon Callow, Sacks’ın (1933-2015) bu dergideki yazılarından oluşan bir toplam olan Everything in Its Place: First Loves and Last Tales kitabını inceliyor. “İlk Aşklar”, “Klinik Masallar” ve “Yaşam Devam Ediyor” olmak üzere üç bölüme ayrılan kitap, Su Kuşları başlıklı, yazarın hayatı için bir yüzme kutlaması olan metinle açılıyormuş: “Yüzmek bana bir tür neşe, bazen de bir tür kendinden geçme haline gelecek kadar aşırı bir iyilik, iyi oluş hissi veriyor. Zihin özgür bir şekilde yüzebilir, trans hali gibi bir durumda, büyüleyebilir. Daha önce hiç bu kadar güçlü ve sağlıklı şekilde kendinden geçiren bir şey bilmiyordum ve yüzemediğim zaman huysuzlaşacak kadar yüzme bağımlı Çağdaş sıydım artık.” Dergide 1997 yılında yayımlanan bu yazının, tüm kitap boyunca nazikçe çaldığı duyulacak olan bir nota gibi tınladığını belirten Callow, Oliver Sacks’ın (ne mutlu ki yazarın Tungsten Dayı, Renkkörleri Adası, Benim Periyodik Tablom vd. eserleri dilimizde mevcut) kendini Güney Kensington’daki Doğal Tarih Müzesi’ndeki Omurgasız Fosiller Galerisi’ne kilitlediği geceden şu cümleleri alıntılıyor: “O gece etrafta sinsice dolandıkça, tanıdık hayvanlar korkutucu, tekinsiz hale gelmeye başladılar; yüzleri aniden karanlığın içinden belirdi veya el fenerinin çevresinde hayaletler gibi gezindiler. Işıksız müze, bir hezeyan yeriydi ve sabah olunca da tamamen pişman olmadım.” Callow ayrıca Sacks’ın gerçeklerden ziyade kurgu yazmayı tercih ederek de, diğer büyük doktor-yazarlardan Anton Çehov, Mikhail Bulgakov, W. Somerset Maugham, William Carlos Williams’ın izlerini takip etmiş olabileceğinden söz ediyor.

Aynı sayıda Oxford’da İngiliz Edebiyatı doçenti olan Merve Emre’nin Hırvat yazar Daša Drndic’in (1946-2018) Belladonna ve EEG isimli eserleri üzerine “Parçalanmış, Taşınmış, Yeniden Düzenlenmiş” başlıklı yazısına bakalım şimdi de. “Çağdaş roman, kelimelerle anlatılamayanları nasıl anlatabilir?” sorusuyla açılan yazıda Emre, Belladonna’yı –devamı olan, konuşmamaya dair üç kısa bölümle açılan EEG ile birlikte- belki de şimdiye kadar 21. yüzyılın en hırslı, ihtiraslı romanı olarak niteler. Bu romanlar tarihsizdir ve kesin bir yer belirtmezler; tanımlanamayan bir ülkede yasadışı göçmenler için yapılan bir kampta, daha ne kadar süre orada tutulacaklarını bilmeden, birlikte dudaklarını diken ve zeminde dolaşan altmış hapsedilen insan vardır.
Başka bir yerde, kırmızı kimonolu bir kadın kendini açık bir pencereden atar. Bir akıl hastanesinde, onlara isimleriyle hitap etmeyi reddeden personele karşı koymak için otuz dokuz kişi birlikte dudaklarını dikerler… Drndic’in cümleleriyle: “Daha da büyük bir sessizlik hüküm sürdü, artık yıkık binanın tavanlarından ve duvarlarından buhar gibi, duman gibi süzülen ve bulutların arasından gökyüzüne doğru tırmanan çok büyük bir sessizlik. Bu aynı sessizlik, bu kaçınılmaz insan dilsizliği, görünüşe göre deliceydi.”

“İşte gerçek zombiler... Bizleriz.”

17 yaşında, genç asi Jim Jarmusch basar New York’a gider (1970 yılıdır): Columbia Üniversitesi, Edebiyat bölümü yeni durağıdır. New York Ekolü’nden iki şair olan Kenneth Koch ve David Shapiro’dan dersler alır: “Çağın Beat şairleri, daha komik, daha az karanlıktı. Onlar bugün bile benim rehberimdir.” Jim Jarmusch’un takıldığı bir kulüp olan CBGB’de, punk rock hareketi ortaya çıkar. Orada Talking Heads, Patti Smith, Andy Warhol ile tanışır, Del-Byzanteens adlı bir grup kurar, Columbia Üniversitesi, üçüncü yılında Jarmusch’a Paris kolları olan Reid Hall’da çalışmalarına devam etme fırsatı verir: “İnanılmaz bir dönemdi. Elimin altında romanı Nadja (Jaguar Kitap, Nisan 2019) ile André Breton’un izinden bütün gece sokaklarda yürüyordum...” “İşte gerçek zombiler... Bizleriz” demeye getiriyor lafı Jarmusch, bu yıl Cannes Film Festivali’ni açan yeni filmi vesilesiyle (Le Monde, 15 Mayıs). Gerçeküstücülüğün kurucu metni olarak addedilen Nadja, Paris sokaklarında geçen müthiş bir varoluş oyunu.
İkinci Dış Hatlar’dan aktaracaklarım şimdilik bu kadar. Ağustos ayında daha ziyade Almanya’dan edebiyat haberleriyle görüşmek üzere.

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Dosya Yazıları

Savaşlar ve felaketler insanlık için büyük yıkımlar getirir. Acı, gözyaşı, sürgünler ve kayıplar bireysel ve toplumsal ölçekte kapanmayan yaralar açar. Yaşamdaki bu nedenli derin acılar, edebi alanda aynı derecede nitelikli eserler doğmasını sağlar.

Atlardan birinin üstüne, denklerin arasına yerleştirmişler beni. Yorgan, kepenek ve kap kacağın içine. Yassı taşlarda yankılanan nal, toynak seslerini, göç kalabalığının birbirine karışmış hengâmesini dinleyerek yol alıyoruz. Şenlik şamata olması gereken yayla yolculuğu cenaze alayını andırıyor.

İnsanın binlerce yıllık yeryüzü tecrübesinin en önemli bakiyesi hiç kuşkusuz hikâyesidir. Mağara duvarlarında, kamp ateşlerinin etrafında, kitap sayfalarında ya da sinema salonlarında aradığımız, anlattığımız hikâyeler belki de ölüme karşı verdiğimiz mütevazı ancak epik bir direnişten ötesi değil. Çünkü anlatıcıları nesilden nesile post değiştirse de hikâye anlatılmaya devam eder.

Andrey Platonov (1899-1951), iki önemli romanı Çevenkur ve Çukur yanında, güçlü atmosfer, derinlikli karakterler ve çarpıcı temalarıyla kısa öykünün de başyapıtlarını kaleme aldı. John Berger’in “günümüzde dünyanın muhtaç olduğu hikâyecilerin öncüsü” dediği Platonov; insanın yaşanan acılar karşısında var olma mücadelesini, sevgi, dostluk, mutluluk arayışını hikâye eder.

Chapman ve Maclain Way kardeşlerin yönettiği Wild Wild Country altı bölümlük belgesel dizi, Hintli guru Bhagwan Shree Rajneesh tarafından 1980’lerde kurulan Rajneeshpuram şehrinin hikâyesini anlatıyor.

Kulis

“Öldürme Üzerine Kısa Bir Film Bana İlham Veren Başlıca Yapıt”

ŞahaneBirKitap

Son yıllarda, sürekli dile gelen bir soru var edebiyat çevrelerinde: Öykü yükseliyor mu? Şiirin ulaşılmaz yeri ve romanın tükenmeyen gücünün yanında öykü türü hep bir muammanın kucağında dolaşıyor hâlbuki. Düne, bugüne, hatta yarına baktığımızda öykünün, özellikle Türk edebiyatında, hep arada kalmış bir konumda olduğunu görüyoruz.

Editörden

Edebiyatın kendine özgü mekânları vardır. Muhitler burada bir araya gelir. Mahfil olurlar. Okumak ve yazmak yalnızlık ister. Ama okuduğunu ve yazdığını paylaşmakla görevlidir her tutkulu okur ve yazar. Okumak soylu bir eylemdir. Yazmak ise o eylemi bambaşka kişilerle paylaşma işlemidir. Goethe, “Seni anlayacak bir kişi bile bulduysan ciltler dolusu yaz” der.