61. Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarı Alman Başbakanı Merkel ile fuarın bu yılki onur konuğu Çin'in başkan yardımcısı Xi Jinping'in de katıldığı törenle açıldı. Çin'in onur konuğu olması ve fuar öncesi yapılan sempozyumda Çin'in sansürcü yaklaşımları, muhalif yazarların konuşmasını engellemeleri ve fuara katılmamalarının istemeleri, Almanya çapında protestolara neden olmuş, fuar yönetimi yayınlama özgürlüğünün olmadığı bir ülkeyi onur konuğu aldığı için eleştirilmişti. Herhangi bir protesto eyleminden çekinen fuar yönetimi açılış törenini olağanüstü güvenlik önlemleri alarak gerçekleştirdi. Birçok davetli güvenlik nedeniyle açılış törenini izleyemedi. Buna rağmen bir davetli küçük bir kağıt pankartla Çin'i protesto etti.

Dünya ekonomik krizinin etkisiyle 61. Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarı geçtiğimiz yıllara göre biraz sönük ve daha az katılımla gerçekleştiriliyor. Alman, Amerikan ve İngiliz yayıncıların katılımında azalmalar gözleniyor ve bazı yayınevleri standlarını küçültüp daha az görevli ile fuara katılmışlar. Fuar kapsamında birçok ödül de açıklanıyor. Alman Yayıncılar Birliği'nin verdiği Barış Ödülü'nü İtalyan denemeci Claudio Magris kazandı. Nobel adaylarından olan Magris geçtiğimiz yıllarda İstanbul'a gelmiş, konferanslar vermişti. Magris'in eserleri Türkçe'de de yayınlandı. Magris ödülünü Pazar günü St. Paul kilisesinde yapılacak törenle alacak. Yine Alman Yayıncılar Birliği'nin her yıl fuarda açıkladığı Alman Kitap Ödülünü ise Kathrin Schmidt "Du stirbst nicht" adlı romanıyla kazandı. Alman Kitap Ödülü’nün adayları arasında bu yıl Nobel'i kazanan Herta Müller de bulunuyordu. Türkiye Ulusal standının açılışı da bir basın toplantısı ile bugün yapıldı. Basın toplantısında konuşan Ulusal Komite Koordinatorü Ümit Yaşar Gözüm, amaçlarının geçen yıl Frankfurt Kitap Fuarında konuk ülke olmamız vesilesiyle Türk edebiyatına yönelen ilginin sürmesini sağlamak olduğunu belirtti. Gözüm, sektörün temsilcilerinden oluşan ulusal komitenin belirlediği doğrultuda çalışmalar yapılacağını, Türkiye'nin gelecek yıllarda da Frankfurt Kitap Fuarına güçlü bir şekilde katılacağını söyledi. Türk edebiyatının tanıtımının Frankfurt ile sınırlı kalmayacağını 2010 Paris Kitap Fuarı'na da ayni şekilde güçlü bir katılımın sağlanacağını sözlerine ekledi. Ulusal komitede Türkiye Yayıncılar Birliği, Basın Yayın Birliği, Türkiye Yazarlar Sendikası ve Türkiye Yazarlar Birliği temsilcileri yer alıyor. Uluslararası Kitap Fuarlarına katılımı ITO ve IBB Kültür AS de destekliyor.

Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarı bu yıl biraz sönük geçiyor. Dünya çapında yaşanan krizin yansımalarını fuarda da hissediyoruz. Özellikle Amerikan ve İngiliz yayıncıların yer aldığı 8. Holde yayınevlerinin katılımının azaldığı, büyük yayınevlerinin standlarını küçülttükleri görülüyor. Ziyaretçi sayısında da gözle görülür bir azalma var. Fuarın bu yılki konuk ülkesi Çin Halk Cumhuriyeti 50 yazar konuk edeceğini ilan etmesine rağmen 40 yazarla gelmiş, Çin delegasyonun da ise 2000 devlet görevlisi, yayıncı ve sanatçı yer alıyormuş. Forum alanındaki Çin sergisi oldukça minimal ama şık. Sergi alanındaki bilgisayar bolluğu ve e-kitap okumak için kullanılan araçların bolluğu dikkati çekiyor. Çinliler daha çok yayınevlerinin yer aldığı bölümlerine ağırlık vermişler. 6. Holün üçte biri Çinli yayınevlerinden oluşuyor ama Çinli yayınevlerinin tamamı devlet kontrolünde, bağımsız bir Çin yayınevi yok. Çin sergisinde gördüğümüz e-kitap okuma araçları yayıncılığın geleceğine de işaret ediyor. Fuarın elektronik kitaplar bölümü oldukça büyümüş. Dijital ortamdaki gelişmelerin yayıncılığı nasıl etkileyeceği en çok konuşulan konulardan. Fuarın sakinliğine rağmen Türkiye standındaki söyleşiler ilgi görüyor. Bugün gerçekleştirilen Türk edebiyatında Almanya, Alman Edebiyatında Türkiye adlı panelde konuşan Nazan Bekiroğlu, Oya Baydar, Esmahan Aykol ve Deniz Kavukçuoğlu ilgiyle izlendi. Şebnem İşigüzel de forum bölümünde konuk ülke toplantı alanında Çinli Tie Ning ve Arjantinli Vlady Kociancich  ile birlikte “Günümüz Romanını Kimler Okuyor” başlıklı bir panelde konuştu. Böylelikle geçen yılın, bu yılın ve gelecek yılın konuk ülkelerinin kadın yazarları buluşmuş oldu. Türkiye Ulusal standındaki etkinliklere katılacak Türk yazarlar dün akşam Almanya’daki Türk gazetecilerle bir akşam yemeğinde buluştu. Bu akşam da Frankfurt Başkonsolosu fuara katılan Türk yayıncıları konsoloslukta ağırlayacak.

Türkiye, Frankfurt Kitap Fuarındaki uluslararası toplantılarının gündemindeydi. Uluslararası Yayıncılar Birliği'nin dün toplanan genel kurulunda ve yayınlama özgürlüğü komite toplantılarında diğer ülkelerdeki durumla birlikte Türkiye'deki son gelişmeler de değerlendirildi. TCK 301. maddeden halen yargılanan yayıncılar olduğu belirtilerek hükümetin yasada yaptığı değişikliklerin uygulamaya tam olarak yansımadığı belirtildi. Örnek olarak Nedim Gürsel'in Allah’ın Kızları kitabının yargılanması verildi. 301'de nispi bir olumlu gelişme olmasına rağmen yazarların, yayıncıların muzır yasası gibi başka kanunlar gerekçe gösterilerek yargılanmaya devam edildiği ve Uluslararası Yayıncılar Birliği'nin Uluslararası PEN'le birlikte Türkiye'deki gelişmeleri yakından izlemeye devam edeceği belirtildi.

Bu sabah yapılan ve fuara katılan yayıncılara yönelik Korsana Karşı kahvaltıda da Türkiye'deki korsan yayıncılık ele alınan konulardandı. Türkiye Yayıncılar Birliği yönetim kurulu üyesi Emrah Özprinççi İngiliz, Hintli, Tayvanlı konuşmacılarla birlikte bir sunum yaptı. Özprinççi bu yıl emniyetin yayıncılarla işbirliği ile korsan yayına karşı çok önemli adımlar atıldığını ve milyonlarca korsan kitabın yakalandığını belirtti. Bu mücadele gelişerek sürerse korsana karşı önemli gelişmeler yaşanacağını söyledi. Yayıncıların yoğun ilgisini gören kahvaltılı toplantıda ayrıca dünyada hızla gelişmekte olan internet yoluyla korsanlığa karşı İngiliz Yayıncılar Birliği'nin kurduğu korsan kitap yayını yapan siteleri yakalayan internet sistemi tanıtıldı.

Fuardaki durgunluğun yayınevlerinin raflarına da yansımış. Geçtiğimiz yıllarda fuarın onur konuğu ülkelerin yazarlarından kitaplar yayınlayan alman yayıncıların standlarında çok az sayıda Çin edebiyatından kitap görülüyor. Tüm dünyada olduğu gibi burada da Dan Brown'ın Lost Symbol adlı kitabı ilgi odağı. Roman hemen Almanca'ya çevrilmekle kalmamış, hakkında da birçok kitap yayınlanmış. Türkiye'de listelerden düşmeyen vampir kitaplarının ise yüzlerce versiyonu yayınlanmış. Ayrıca Alman standlarında Nobel Barış Ödüllü Başkan Obama hakkında kitapların yanında eşi Michelle Obama hakkında yayınlanmış kitapların bolluğu da dikkati çekiyor. Hertha Müller'in Nobel alması da Alman yayıncıları gururlandıran olaylardan. Müller'in kitaplarının yayıncıları bu olayı büyük posterlerle duyuruyor.