Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Korkutucu dolunaylar sürdükçe


Vasat
Toplam oy: 839
Howard Phillips Lovecraft // Çev. F. Cihan Akkartal
İthaki Yayınları
Tuhaf taçlar, ezoterik tarikatlar, ilginç kıyafetli papazlar, döküntü otel lobileri derken, Innsmouth’un Üzerindeki Gölge de en az Karanlıkta Fısıldayan kadar tüyler ürpertici!

Tüm modernizm ve modern hayat "tahmin edilebilirlik, tanımlanabilirlik, sayılabilirlik, nitelenebilirlik, belirlenebilirlik" üzerine kurulmuşken, modernizmin ve aydınlanmanın getirdiği kültürel değişimin hızı, bir tür travma yarattı. Rasyonel birikim, kendi karşı-bakışını üretti: Canavarlar, sisli ormanlar, hayaletler, vampirler, kurt adamlar, tüneller, şatolar, kaleler, dolunaylar... Gotik ve korku külliyatı, büyük ölçüde bu çekirdeklerden beslenir. "Bilinmeyen", "öteki", "gizli ırk" gizem ve merak unsurudur.

 

H. P. Lovecraft'ın romanlarında da işte bu özler yer alıyor. Karanlıkta Fısıldayan romanı mesela... Her şey, 3 Kasım 1927'de Vermont Seli ile başlıyor. Sel sularında bir veya birkaç tuhaf, rahatsız edici nesne görülüyor. Efsaneler, kulaktan kulağa çağlayan mitler büyüyor, büyüyor. Ayak izleri, pençe işaretleri, etrafındaki çimlerin ezildiği çemberler, küçük bataklıklar, çamurlar, büyüler. "Onlar" ve "eskiler." M. Night Shyamalan'ın Köy filminden de anımsanacak bir görsel üslup sarıyor Karanlıkta Fısıldayan'ı. Dilsiz davrananlar, farklı anlamları ifade etmek için kafalarının renklerini değiştirenler, uğursuz tepeler...

 

1928 baharında Henri Akeley'in mektupları başlıyor. Akeley'in ilk mektubu tuhaf ormanın yaban seslerinde, ses kayıtlarında, siyah taşlarda ve taşta yazanlarda odaklanıyor. Flu fotoğraflar, gizemli taş çemberlerini beraberinde getiriyor. Lacan'ın ortaya attığı, Julia Kristeva'nın geliştirdiği "abject" kavramı ile, vücuttan çıkarıp atılan şeyler; en bilindik vücut sıvıları kastedilir. Sizi siz yapan ama sizden çıktıktan sonra size ait olmamaya başlayan şeyler... Ne özne ne nesne. Bu sıvıları fazla kaybederseniz ölürsünüz, bu yüzden "abject"lerden tiksiniriz. Kendi bedenimizden tanıdığımız, kendi bedensel endişelerimizi hatırlatan "şey"lerden korkarız. Hem tanıdık hem de tanımlayamadığımız bir "şey" olmalı ki korkalım. Kristeva'nın söz ettiği vücut sıvılarına "ses" olgusunu da ilave edebilir miyiz? Uzaklardan insan seslerini andıran ama bir yandan da daha önce tanıdığımız hiçbir sese benzemeyen tekinsiz sesler. Özne ve nesne kategorisine alamadığımız ancak bazı özellikleriyle de duyularımıza yabancı gelmeyenler en çok korkutur, ürkütür bizleri. Hem bizim dünyamızdan, bizim bedenimizden olmalıdır hem de bazı özellikleriyle bizim buralara, bizim vücutlarımıza benzememelidir. Korku denklemlerinin doğru çalışması için, o "şey"leri tam olarak tanımlayamamamız gerekir. Yarı-tanıdık, yarı-yabancı "şey"ler korkudan öldürür bizi. Yalancı-özneler, sahte-ikizler ürkütür. Yanlış ikizleriyle gezenler, elbette lanetleneceklerdir. 

 

Sonra yaz geliyor. Fonograf kaydı eline ulaşıyor Profesör Wilmarth'ın. Kayıtlardan çıkan sesler, işleri daha da karıştırıyor. Profesör, fonograf kaydını elinden geldiğince çözümlüyor. Bu bir ayin mi? Nasıl bir ritüel bu? Peki ya kaybolan mektuplar, kutular? Postada buhar olup uçan kara taşlar, tuhaf sesli adamlar (canlılar, yaratıklar?) Yaz ağırlaşıyor ağustos ayı geldiğinde. Akeley'in başına daha da gizemli işler gelmeye başlıyor. Korkutucu dolunaylar sürdükçe, mesele derinleştikçe, aksak kanatlarıyla uçuşanlar artıyor. Mevsim değişiyor, güz. Ama bulutlar hiç dağılmıyor. Profesör Wilmarth'ın tüm gizleri çözmek için Akeley çiftliğine doğru çıktığı ilginç tren yolculuğu, romanın önemli bir kilometre taşı. Yolculuk esnasında kasabalara ilişkin aktarılan detaylar, romanın sinematografik gücünü artırıyor. Unutulmuş kabuslar, periler âleminin çiçek tarhlarıyla yan yana yürüyor. Kara büyüler, yel değirmenleriyle. Yasaklı dünyalar, tozlu yollarla. Kara ormanlar, küf kokularıyla...

 

Karanlıkta Fısıldayan, bir oturup kalkmada okunacak bir roman. Dil akıcı, olaylar sürükleyici. Ki bu tür bir romandan daha ne istenir!

 

 

 

Sımsıkı kapalı panjurlar

 

Lovecraft’ın Innsmouth’un Üzerindeki Gölge romanı ise 1927-28 kışında, federal hükümet ajanlarının Massachusetts’te bulunan eski liman kasabası Innsmouth’taki tuhaf ve gizli soruşturması ile açılıyor. Soruşturmanın ardından baskın ve tutuklamalar, bazı evlerin yakılması ve dinamitle çökertilmesi geliyor. Soruşturma hakkında haber yasağı var. Tutuklulara bir daha hiçbir yerde rastlanamıyor! Innsmouth, gitgide terk edilmiş bir kasabaya dönüşüyor. 19. yüzyılın başlarında büyük ve zengin bir deniz ticareti merkezi olan kasabanın geçirdiği ürkütücü dönüşüm, kasaba hakkındaki merakımızı daha da artırıyor. Tuhaf taçlar, ezoterik tarikatlar, ilginç kıyafetli papazlar, döküntü otel lobileri derken, Innsmouth’un Üzerindeki Gölge de en az Karanlıkta Fısıldayan kadar tüyler ürpertici!

 

Kahramanımız külüstür, kirli gri, ufak bir Innsmouth otobüsü ile kasabaya doğru yola çıkıyor. Bu romanda da kasaba en ince ayrıntısına kadar anlatılıyor. Karakterimizle birlikte kasabayı sokak sokak, bina bina geziyoruz. Garip sesler, yasak bölgeler, garip mücevherler, metruk evler, sımsıkı kapalı panjurlarla birlikte... Roman ilerledikçe insan kendini hemen bir video oyunu veya korku filmi içinde duyumsuyor. Romandaki yaratıkların melez özelliği Kristeva’nın sözünü ettiği tüm korku kökenlerini bünyesinde barındırıyor. Yarı-tanıdık, yarı-yabancı “şey”ler her an romanın sayfalarından çıkıp canlanacak gibiler!

 

Kasabanın salgın geçmişi ve alttan alta okunan ırkçılık, "biz" ve "onlar" ayrımları sebebiyle Innsmouth’un Üzerindeki Gölge romanında yaşananları farklı sosyolojik bakışlarla okumak da mümkün. Kurbanlar, adaklar, ritüeller, lanetli yerler, eski büyü işaretleri... Lovecraft’ın romanlarını yarıda bırakmak kesinlikle mümkün değil zaten! Kara gerçekler, özler, kaoslar, şeytani sistemler... Üzerimize sökün ediyor.

 

 

 


 

 

 

 

Görsel: Alpay Aksayar

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Polisiye tutkunları, İskandinav polisiyesinin türün içinde nasıl bir ağırlığa sahip olduğunu iyi bilirler. Özellikle son yıllarda Türkçeye kazandırılan yeni yazarlarla beraber, bu soğuk toprakların suç öykülerine olan ilgimiz gitgide artıyor. Bunlardan biri de Türkçe için kısmen yeni, fakat İskandinav polisiyesi için artık klasikleşmiş bir seri; Martin Beck.

 

Türk edebiyatının önemli kalemlerinden biri olan Nezihe Meriç’in Keklik Türküsü adlı öyküsünde çok beğendiğim iki cümlesi vardır: “İnsanın evi çok güzel olmayabilir diye düşünürdü. Ama evine giden yol, ille güzel bir yol olmalıdır.” Bu iki cümleyi, ebedi evinden çıkmış insanın yine oraya dönerken uğradığı bir ev olan dünya hayatı üzerinden bir metafor olarak düşünürüm.

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Kulis

''Roman, Tanpınar'la kendim arasında bir med cezir''

ŞahaneBirKitap

Haruki Murakami’nin Türkçeye yeni çevrilen romanı Dans Dans Dans’ını Renksiz Tsukuru Tazaki’nin Hac Yılları ve Yaban Koyununun İzinde romanlarıyla birlikte değerlendireceğim. Dans Dans Dans’la Yaban Koyununun İzinde’nin kahramanı aynı. İki roman boyunca onun başından geçmiş türlü olayları okumamıza rağmen, ismini halen bilmiyoruz.

Editörden

Ülkelerin edebi gündemiyle siyasi gündeminin kesiştiği yerlerin az olduğu düşünülür. Uzaktan bakınca öyledir de aslında. Edebiyat, elindeki en büyük imkân olan “zamandan ve mekândan” bağımsız olma lüksünü kıyasıya kullanır. Bir kitabın yazıldığı koşullar önemlidir ama o kitap yazıldığı zaman ve mekânı da aşarak, dünya edebiyat hafızasının bir yerlerine yerleşir.