Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Dosya


Dosya

NesneKitap // Yapraklar Evi ve satırlarla oyun oynayan kitaplar




Toplam oy: 224
Mark Z. Danielewski // Çev. Gökhan Sarı
Monokl
Yapraklar Evi'ni açar açmaz akıl almaz derecede çok katmanlı ve oyunlu bir anlatıyla karşı karşıya olduğunuzu anlıyorsunuz.

Çok değil, bundan on beş yirmi yıl önce Türkiye'ye yurt dışından kitap getirtmek –kredi kartımı versem mi, postacı paketi getirecek mi, ya gümrüğe takılırsa gibi endişelerle birlikte– hayatımıza giren müthiş bir yenilikti. İnternet sayesinde burada bulamadığımız yüz binlerce kitap bir anda erişilebilir olmuştu. Gelen her paket, benim için bayram heyecanı gibi bir şeydi. Hâlâ da öyledir. Tüm bu heyecanın içinde, Mark Z. Danielewski'nin Yapraklar Evi isimli romanının çok özel bir yeri vardır. Kitabın sayfalarını çevirmeye başladığım anı bugün gibi hatırlıyorum, şaşkınlıktan ağzım açık kalmıştı. Harflerle böyle bir dünya yaratan insanın beyni nasıl çalışıyordu acaba? Dahası, böyle bir roman basmayı göze alan, göze almakla kalmayıp teknik olarak işin altından kalkabilen bir yayınevi olması ne inanılmaz bir şeydi!

 

Böyle bir roman, derken, neden bahsettiğimi ikiye ayırarak açıklamam lazım. Birincisi, metnin kendisi – daha doğrusu içeriği. Yapraklar Evi'ni açar açmaz akıl almaz derecede çok katmanlı ve oyunlu bir anlatıyla karşı karşıya olduğunuzu anlıyorsunuz. Esas olay örgüsünün yanı sıra elden ele geçen belgelerden, görsellerden, yazışmalardan, sözde akademik makalelerden, dipnotlardan ve dipnotların dipnotlarından oluşan bu acayip roman, rahatlıkla bir Borges öyküsünün kahramanı olabilecek özelliklere sahip. Başrolünde ise şekil ve boyut değiştiren tuhaf bir evle o evde çekilen esrarengiz bir film yer alıyor.

 

 

İkincisi ise kitabın iç tasarımı. Aslında Yapraklar Evi'ni bugün bile şaşırtıcı kılan yönü de bence bu, çünkü, doğruyu söylemek gerekirse son yirmi yılda postmodern edebiyatın meta-metinleriyle lüzumundan fazla haşır neşir olduk. Ancak eminim, günümüzün en müşkülpesent okuru bile romanı görsel açıdan etkileyici bulacaktır. Görmeyenler için tarif etmek oldukça zor: Tıpkı anlattığı ev gibi şekil değiştiren bir metin bu. Sayfa düzeni, satır aralıkları, birbirlerinin üzerine binen paragraflar, paragrafların ortasındaki boşluklarda beliren haritalar, renkler, karakter tipleri ve daha yüzlerce ince ince tasarlanmış detay, insanın aklını başından alıyor.

Orijinali 2000 yılında çıkan Yapraklar Evi, tahmin edersiniz ki çevrilmesi hiç kolay olmayan bir kitap. Monokl tarafından Türkçesinin yayımlanacağını duyunca hem şaşırdım hem de heyecanlandım. (Bu satırları yazdığım sırada henüz baskıdan çıkmadığı için elime alıp inceleyemedim, sadece içini görme şansım oldu.) Yayınevi, Gökhan Sarı tarafından yapılan çevirinin iki yıla yakın, tasarım ve dizgi sürecinin de yine iki yıla yakın sürdüğünü söyledi. Türkiye’deki okurlarla buluşacak kitap, fiziksel özellikleri açısından orijinaliyle bire bir aynı olacakmış. Ayrıca bizzat yazarın kendisi de çalışmaları görüp onaylamış.

Görsel oyunlar, metne yeni bir şey katıyorsa...

 

Bu vesileyle, görüp çok etkilendiğim ama satın almadığım, sonra da çok pişman olduğum iki kitabı hatırladım. Bunlardan ilki, Laurence Sterne'ün klasik eseri Tristram Shandy'nin çok özel bir edisyonuydu (Tasarım: A Practice for Everyday Life, Eylül 2010). Tasarımcılar, yazarın zamanındaki baskı tekniklerini kullanarak denediği (ve daha sonraki basımlarda ihmal edilmiş) görsel oyunları günümüzün teknolojisini kullanarak iyice zenginleştirmişler ve şahane bir eser ortaya çıkmış. Diğeri ise Jonathan Safran Foer'in deneysel kitabı, Tree of Codes (Tasarım: Sara De Bondt Studio, Kasım 2010). Bu da Foer'in başka bir kitabın içinden sözcükler kesip atarak oluşturduğu, hem biçimsel hem de kavramsal açıdan çok etkileyici bir işti. Ne var ki, her iki kitabın baskıları da hızlıca tükendi ve maalesef yetişemedim.

 

Son olarak meşhur yönetmen J. J. Abrams'ın yazar Doug Dorst'le ortak çalışması olan S.'den bahsetmem gerek. İçerik olarak karşılaştırmak mümkün olmasa da görsel açıdan Yapraklar Evi'nin bir üst seviyesi diyebileceğimiz bu romanda, iki karakterin (iki sözde okurun) el yazısı notları ve birbirlerine bıraktıkları mesajlar anlatıya bir üst katman kazandırıyor. Ayrıca kitabın içinden ipucu niteliğinde kartpostallar, fotoğraflar, hatta peçeteye çiziktirilmiş şemalar çıkıyor ki bunlara harcanan emek gerçekten çok etkileyici. Kütüphaneden ödünç alınmış bir kitap gibi görünsün diye özel olarak eskitilmiş S.'in sayfalarını karıştırmaktan çok keyif alıyorum. Fakat ne yalan söyleyeyim, okumak hiç içimden gelmedi. Bu da belki J. J. Abrams'la aramdaki aşk-nefret ilişkisinden kaynaklanıyor.

 

Ya da belki bir genelleme yapıp şöyle diyebilirim: Görsel oyunlar, metne yeni bir şey katıyorsa harika ama görüntü uğruna öykü ikinci plana itiliyorsa, okumanın pek de zevki kalmıyor.

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Dosya Yazıları

Mark Twain, hiç şüphesiz Amerikan edebiyatının en önemli ve değerini hiç kaybetmeyen yazarlarından birisi. Babasının bir çiftlik sahibi olması ona doğayı ve canlıları yakından gözlemleme fırsatı sunmuş ve kalemini bu hayal gücü ile besleyerek pek çok ölümsüz eser vermesini sağlamıştır.

SEVİYORUM AMA AÇILAMIYORUM YA DA OKUMUYORUM AMA OKUMADIĞIMI DA SÖYLEYEMİYORUM!

 

Bir haber bombardımanı altındayız. Görüntüler, infografikler, yıkılan şehirler, mülteciler, cinayetler ekranlardan zihnimize bir tsunami dalgası olarak geliyor. İdrakimiz doğal olarak aciz kalıyor zamanla ve kalplerimiz olan biten karşısında taş kesiliyor. Mustafa Kutlu’nun denemelerini bir araya getirdiği Fırtınayı Kucaklamak, tam olarak bu derdimizin şifasını gösteriyor bize.

“İnsan, alemde hayal ettiği müddetçe yaşar.”


Bazı sanatçılar var ki isimleri sıkça anılmaktan kendileri ve eserleri hakkında tabiri caizse bir körlük oluşuyor. Bir klişeymiş gibi görünse de aslında sanatları ve söylemek istedikleri yüz yıl geçse dahi öneminden hiçbir şey kaybetmiyor. Nesiller büyütüyorlar, nesiller yetiştiriyorlar. İşte Ömer Seyfettin de bu sanatçılardan biri.

Söyleşi

Melike Yıldırım: Bazı kitaplar isimleriyle öylesine bütünleşirler ki sanki o kitabı başka hiçbir isim öylesine doğru bir şekilde anlatamaz gibi gelir.

ŞahaneBirKitap

Svetlana Aleksiyeviç, "yepyeni bir edebi tür" olarak tanımlanan, uzun bireysel monologları farklı seslerin duyulduğu bir kolaja dönüştüren özgün dokümanter tarzıyla 2015 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştü.

Editörden

Her ne kadar kitabın 5000 yıllık serüveni desek de, birçok iyi okur için kitabın tarihi, kendi serüveniyle birlikte ilerlemiştir aslında. Bizi kitaplara çeken şey, biraz da kendimizden dışarı çıkmak isteğidir. Okuduğumuz her macera, her tez ya da antitez, kitapla bizim aramızdaki gizemli bir sözleşme gibidir. Bu anlamda okumak soylu bir eylemdir de.