Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Dosya


Dosya

Roman bizi nasıl okur?




Toplam oy: 15
Romanları aslında yalnızca görünür yüzeyiyle yani olaylar, kahramanlar üzerinden okuduğumuz aşikârdır. Oysa roman, tıpkı buzdağı gibi göründüğünden fazlasını derinlerde barındıran bir türdür.

 

 

Gerçek okuma, bilincin kendini ötekileştirme tehlikesinden uzakta, kendi varlığını olumlayan, ona inanan ve her şeyden önemlisi kendiliğini değerli gören bir bilincin edimine dönüşmeli.

Sanatçı, modern anlatım tarzlarıyla ilişkili olarak referans dünyasını oluşturma çabası içindedir. Bu çabanın biricik tematik görüntüsü ise inandırıcılıktır. Doğanın hâkimiyetinden “özgür”leşerek kurtulan birey, yeni bir “doğa” tasarımı ve yeni bir zaman ile mekân arayışını inandırıcı kılmak uğruna yeni bir yaratım çabasına girişir. İç dünyada gelişen sahicilik isteği, çoğu zaman kendini gerçekleştirmeyi görünür kılsa bile aslında bireyin kendi bedeninde yitip giden bir Ben’in varlığını inkâr edemeyiz. “Kendi”yle konuşan, içteki varlığının farkına vararak onunla yüzleşmeyi göz ardı etmeyen dialojik “ben”den bir sonraki merhale sayılan ötekilik gibi yönelimler, ben varlığının modernlik içindeki yeni görünümünü yani tutunamayan bir bireyi öne çekmekte. Okur da sırf bu yüzden olsa gerek tıpkı roman kahramanı gibi kendi serüvenini ararken bulduğu en küçük inandırıcılık adasına çıkmayı yani yine yalnızlaştırılmış bir okur olmayı göze almak ister. Ayna metaforu, yazı ve yalnızlık ilişkisiyle daha bir belirginleşmekte gitgide. Tolstoy’un Anna Karanina’sı Madam Bovary’den yola çıkılarak yazılmış görünse de onu aşan birçok niteliğini hissettirir. Ama daha önemli bir şey var ki o da her okurun, kendinde bulduğu bir Anna Karanina tarafıyla hayata bakması. Çünkü okur yalnızlığına bir şahit tutmak ister. Tanıdığı, bildiği bir yüz değil bir ruh belki.
Roman kahramanıyla özdeşleşme, çoğu kez patolojik bir sorun gibi algılansa da sosyal medyada kahramanların adlarını alan binlerce okura baktığımızda normalleşen bir sorun olduğu ortadadır. Oysa gerçek okuma, bilincin kendini ötekileştirme tehlikesinden uzakta, kendi varlığını olumlayan, ona inanan ve her şeyden önemlisi kendiliğini değerli gören bir bilincin edimine dönüşmeli. Tıpkı üçboyutlu sinemada üzerimize doğru gelen oklardan kendimizi kurtarmak için sağa sola hamle yapmak nasıl sonradan gülünç geliyorsa, romanın da inandırıcılığını kurmacanın sınırları içinde düşünerek içselleştirmemiz gerekiyor sanırım. Bu, yukarıda sözü edilen inandırıcılıktan farklı olarak kendi sahiciliğimizi yıpratan, eksilten bir okuma olmamalı. Bunun ötesinde okuma biçimimiz, bizim nerede durduğumuzu belirleyen bir tavırdır ve bu sebeple romanı, toplumsal, düşünsel sürecimizin tarihi olarak algılamamız gerekiyor. Yazarın herhangi bir olay üzerinden gerçek ya da hayali bir kurguyla baş başa bıraktığı roman dünyasında okur, gerçek olmayan kahramanları değil yalnızca bu kişilerin temsil ettiği değer ve düşünceleri benimser aslında.
Roman göründüğünden fazlasıdır

Bireysel değil de toplumsal düşüncenin bir sonucu olduğunu kabul ettiğimiz bazı romanları Umberto Eco’nun “aşırı yorum” ya da “aşırı okuma” tabirleriyle değerlendirdiğimizde, o romanları görünür yüzeyiyle yani olaylar ve kahramanlar üzerinden okuduğumuz aşikârdır. Oysa roman, tıpkı buzdağı gibi göründüğünden fazlasını derinlerde barındıran bir türdür. Bu bağlamda Halit Ziya’nın Aşk-ı Memnu’suna daha yakından baktığımızda yazarının on küsur sene II. Abdülhamit’in kâtipliğini yapmasını bir kenara bırakırsak, romanın aslında bir dönem analizini barındırdığı kolaylıkla fark edilebilecektir. Adnan Bey, boş zamanlarında ağaçla uğraşmayı sever ve onlardan masa, sandalye ve sandık yapar. (Ne tuhaf, birkaç sene önce Hollanda’da II. Abdülhamit’in yaptığı bir salon takımı yüksek bir fiyatla satılmıştır. Her padişah gibi II. Abdülhamit’in de bir mesleğe sahip olması adettendir.) Karısı ölen Adnan Bey, yeni bir eş arayışıyla Bihter’le evlenir. Ancak ölen karısına duyduğu sevginin yanında saygı da vardır. Belki bu, bu milletin geçmişe olan saygısı olarak anlaşabilir, kim bilir? Kocasından yaşça epey küçük olan Bihter, hırsları olan ve bir taraftan annesi gibi olmamak bir yandan da kendi varlığını yeni bir hayatla dengeleyebilmek için Adnan Bey’in çocuklarıyla da anne rolünü üstlenmek zorundadır. Bu rol yine ne tuhaftır ki Batı’nın Osmanlı karşısında takındığı role benzemektedir Bir yandan birtakım imtiyazlar peşinde Osmanlı’ya borç verirken bir yandan da başta Balkanlar olmak üzere Irak ve Suriye üzerindeki kopuşları da destekleme peşindedir. Adnan Bey’in bir evlat olarak gördüğü Behlül, Bihter’le yaşayacağı yasak aşktan habersiz uçarı dünyasında yaşamaktadır. Galiba benzerlikler, tuhaflığı aşan yakınlıklar kurmamızı; böylelikle tuhaflığı da normal karşılamamızı salık veriyor ki yazar, bizim Behlül’ü düşünürken Osmanlı içindeki kimi ekalliyetlerin tutumunun da buna benzer olduğunu hatırlamamızı istiyor. Tahriklere kapılarak kendilerinden beklenmedik eylemlere girişen ama yüzyıllar boyu barış içinde bizimle yaşayan milletlerin kalkışmaları gibi. Ya Matmazel’e ne demeli? Elçilikler yahut eğitim kurumlarıyla Batı’nın bizi bizden daha fazla düşünmesine benzemiyor mu? Adnan Bey’le evlenme hevesinde Bihter’den daha istekli olan Matmazel, batılı devletlerin bir rol kapma arayışından daha başka ne olabilir ki diye düşünmeden edemiyor insan. Daha da derin düşünüp birkaç romanda daha bunu yapsak ne gibi sonuçlara ulaşabileceğiz acaba?
Görünen o ki romanı nasıl okuduğumuz değil, romanın bizi nasıl okuduğu öne çıkıyor? Ne dersiniz?

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Dosya Yazıları

Karlofça Antlaşması ile Balkan Savaşları arasındaki felaketler silsilesinin haddi hesabı yok. Bizim Rumeli dediğimiz diyarın Balkanlaşmasının hikâyesi ise ciltlere, kütüphanelere sığmayacak bir facialar silsilesi. Elbette bu facialar silsilesinin kolektif hafızaya sinmiş nice uzantısı var. Peki, edebiyatımız bu izlerden ne kadar yararlanabiliyor?

Kütüphaneler, çok eski zamanlardan matbaanın bulunuşuna ve günümüze toplumların zenginlik göstergelerinden biri olmuştur.

Ölüm hayatın bakiyesidir. Hayatın sonunu değil hayatın bir başka veçhesini karşılar. Elde kalan ne varsa onunla gideriz ölüme. Bu açıdan ölen bir insan için kullanılan “hayatını kaybetti” lafı bomboş bir laftır. Hayat bir başka sayfada olanca tazeliğiyle devam etmektedir çünkü. Ölüme dair anlatılarda ölüm ve ölüm sonrası başlığı öne çıkar. Ya ölüm öncesi?

Bilmem farkında mısınız? Sosyal medyaya bakıyorum, kitap eklerini okuyorum, kitap satış sitelerinin yeni çıkan listelerine göz atıyorum, kitabevlerinde çocuk kitapları raflarını inceliyorum. Hepsinde aynı sonuç: Çocuk şiirleri kitapları yok denecek kadar az… Çıkan çocuk şiirleri kitapları da gereken ilgiyi hak etmiyor.

Hiç seyahatname okumamış birine bunun keyfini anlatmak zor. Gediklisinin, zaten rastladığı kitaba bir göz atmadan geçip gitmesi ihtimal dışı. Zira, sanki özünde, okurunu kendine çeken bir zıt kutbu taşır seyahatnameler. Hele de, zihne kentleri adamakıllı kurma imkanı verebilenler.

 

Kulis

Yunus Emre Tozal: Chicago’nun kütüphaneleri

ŞahaneBirKitap

Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu’nun Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanan 3. baskısıyla okurlarla buluştu. Bu baskıyı öncekilerinden ayıran en önemli fark, bu kez eserin iki cilt halinde ve genişletilmiş şekliyle yayınlanması. Uzun süre alanındaki tek kaynak olan bu kitap tartışmasız biçimde hâlâ alanındaki en önemli eser olma özelliğini koruyor.

 

Editörden

Kadın kahramanlar içinde bazıları var ki, yıllar önce okumuş olmama rağmen halen onların hayatlarını merak ederim. Her okuyuşta farklı bir keşif, yeni bir detay, daha önce hiç fark etmediğim bir ayrıntı dikkatimi çeker ve buna şaşırır dururum. Eskiden okuduğum bir romana dönmek, eski bir arkadaşıma merhaba demeye benzer.