Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Bir cemaate ait olmak isteyen yalnız yazar ve Manzaradan Parçalar...



Toplam oy: 1145
Orhan Pamuk
İletişim Yayınevi

“Bir cemaate ait olmak isterim”. Böyle söylüyor Orhan Pamuk son zamanlarda verdiği söyleşilerden birinde. Ondan böyle bir cümle duymak çok ilginç doğrusu. Zira biz onu takımlardan, cemaatlerden, arkadaşlardan azade yalnız bir romancı olarak tanımış, sevmiştik hatta, kimilerimiz de sırf bu ne nedenle, sevmemiştik. Bir türlü gerçekleşmemiş Türk modernleşmesinin yalnız, içedönük, bireyci, hatta apolitik yazarıydı Orhan Pamuk. Zaman geçti, Orhan Pamuk da giderek değişti; “Kar”da düpedüz siyasi bir roman havası vardı. “Öteki Renkler’de, “İstanbul, Hatıralar ve Şehir”de yalnız yazarın okurlarıyla paylaştığı bir şeyler vardı... Belki de Pamuk değişmemiş, yaptığı işte yetkinleşip olgunlaştıkça biz okurlar onu daha yakından tanımaya başlamıştık... Şimdi “Manzaradan Parçalar”da kendini, hayata, ülkesine, dünyaya, sanata ve edebiyata bakış açısını büyük bir iştahla, sözcükleri hiç de cimri kullanmadan, samimiyetle anlatıyor. Aklımızda yer eden Orhan Pamuk imgesini kendisiyle birlikte satır satır, sayfa sayfa değiştiriyor.

“Ben yazar olmaya karar verdiğimde, hem şiirde hem de romanda, hakim edebiyat anlayışı yalnız bir bireyin kelimelerle kendini, ruhunu ve tuhaflığını ifade etmesine değil, takımlarla, cemaatlerle, arkadaşlarıyla birlikte hareket eden bir yazarın toplumsal bir ütopyaya, bir hayale (modernizm, sosyalizm, İslamcılık, milliyetçilik, laik cumhuriyetçilik gibi) katkıda bulunmasına da değer veriyordu.” İşte Türk edebiyatına damgasını vuran bu beklentiyi hiç mi hiç karşılamayan yazarların başında geliyordu Orhan Pamuk. Ve zannımca tam da bu sebepten ötürü hem çok okunuyor hem de bir o kadar yeriliyordu. Başta da dediğim gibi şimdi bir cemaate ait olma isteği sarmış Pamuk’u, dışarıdan bakılınca anlaşılması güç ama özellikle yazarın son zamanlarında verdiği eserler ve özellikle de Manzaradan Parçalar durumu açık ediyor. Diyebilirim ki Orhan Pamuk, bir cemaate ait olmaktan da ziyade ruhunu, olgunlaşmış yeteneğini başta kendi toplumuna olmak üzere, hayata, dünyaya açmak arzusunu duyuyor. Bir yazar için ne kadar anlaşılabilir bir istek: Anlaşılmak istiyor.

Manzaradan Parçalar’ı elime aldığımda hafif bir şaşkınlık geçirdiğimi söylemek isterim. Kitabın altı yüz sayfayı bulan hacmi beni oldukça şaşırtmıştı. Zira içeriğine dair kabataslak bir bilgim vardı da ondan: Yazar, Öteki Renkler ve İstanbul kitaplarında olduğu gibi çocukluğuna, doğup yetiştiği İstanbul’a, hatıralarına ve edebiyata dair anılarını, düşüncelerini paylaşmıştı yine. Pamuk’un diğer iki hacimli çalışmasıyla anlatıp bitiremediği neler olabilirdi ki? Manzaradan Parçalar’ı okudukça şaşkınlığımın kat be kat arttığını söyleyebilirim üstelik. Belki bir okur yanılsaması ama gördüm ki Orhan Pamuk, bu çalışmasıyla, belki de ilk defa kendini açmış, ülkesine ve daha çok da dünyaya seslenen bir yazarın bilinci, oturaklılığı ve samimiyetiyle yazmış.

Şüphe ve takıntı

Özellikle çalışmanın “Hayat” ve “İstanbul” adlı ilk bölümlerine damgasını vuran, bu bölümlerde yer alan neredeyse hemen her yazıda açıkça dile getirilen bir ruh hali mevcut: Batı karşısında durmaksızın ezilen Doğulunun ruh hali. Belli ki Pamuk, bu dertten oldukça mustarip. Bu dertlilik hali kimi zaman okur için şüphe çekici oluyor, içten içe “yok canım bu kadar da değildir” nevinden bir takıntılı abartma izlenimi doğuruyor aslında. Hatta bir adım ileriye gidip, elli beş dile çevrilen bir yazar olduğunun bilincindeki Pamuk, onu en çok okutan temaya, Doğu-Batı karşıtlığı temasına mı sürekli surette vurgu yapıyor, diye düşünebilirsiniz. Ancak içinizi kemiren şüpheyi, eğer iyi bir okuruysanız, romanlarını takıntıları olmayan bir insanın yazamayacağı bilgisiyle ya da fazla uzağa gitmeden çalışmanın ileriki sayfalarında yer alan roman notlarına bakarak gidermeniz de mümkün.

Beni kendi adıma Manzaradan Parçalar’a bağlayan şey Orhan Pamuk’un “Kitaplar ve Edebiyat” adı altında bir araya getirdiği yazıları oldu. Üç ayrı yaşında okuduğu Bin Bir Gece Masalları’nın üzerinde yarattığı etkiyi, hatta son okuyuşunda masalların içinde yer alan edebi mantık oyunlarına, kılık kıyafet değiştirme, bir başkasının yerine geçme, saklanma gizlenme ayrıntılarına özellikle dikkat edip bunları Kara Kitap’ta nasıl kullandığını keyifle yazması... “Kahramanlarının ruh haline, bir romanın geniş manzarası, panoraması içerisinde, bir anda birkaç kelime ile girebilmenin yeni bir yolunu keşfeden büyük yazar! Kahramanlarına roman sanatının talep ettiği derin şefkat ve anlayışla yaklaşabilen, bu yüzden ‘Madame Bovary benim,” diyebilen bir yazar!” olduğunu düşündüğü için “Bay Flaubert benim” demesi... Flaubert hayranlığını yazarın toplumsal ve tarihsel konumu ekseninde temellendirerek uzun uzun dile getirmesi... Aynı şeyi Dostoyevski’ye, Camus’ye, Nabokov’a ve etkilendiği diğer pek çok yazara ve onların yapıtlarına yapması... “Kitaplar ve Edebiyat”ı ayrıca dikkate değer kılıyor. Yazarın, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın modern bir yazar kabul edilemeyeceğine dair, Tanpınar ve modernizm ilişkisi üzerine tespitleri, düşünceleri de bu bölümün diğer bir ilgi çekici, üzerinde düşündüren yazısı.

Orhan Pamuk’un insanın iştahını kapamayan bir doygunlukla yazılmış yazılarıyla, söyleşileriyle, sonsözleriyle, konuşmalarıyla dolu Manzaradan Parçalar. Romanlarından bazılarını okumuş, beğenmiş, kimilerini yarım bırakmış kafası karışık okurlarındansanız eğer yazar hakkında sağlıklı fikirler edinebileceğiniz bir çalışma bu. Ya da sadece dünyaca ünlü, buralı, yaşadıklarını dönüştürmek istediğini söyleyen bir yazarın siyasete, sanata, edebiyata bakışını, gündelik endişelerini okuyabileceğiniz kişisel bir kültürel harita. Karar vermek yine de size kalmış...

Yorumlar

Yorum Gönder


Orhan Pamuk' la ilgili çok güzel bir analizi içeren yazınıza aynen katılıyorum...

53%
47%

Kitabı merakla bekliyordum. Aldım, okuma listesinde. Bakalım.

37%
63%

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Şiirde, mimaride, edebiyatta, hatta musikide sanatın en yüksek örnekleriyle bütünleşen dini tecrübe, sanki sinema sanatı söz konusu olduğunda o cömert ilhamlarını esirgemiş gibidir.

Bir şiirin içinde tarihler geçiyorsa, şiirle tarih arasında kurulması elzem bağları hatırlarım ilk elde. Tarihsiz şiir de, şiirsiz tarih de muhaldir. Bilincimizin dehlizlerinde iki fiyakalı dedektif gibi dolaşır her ikisi de. Birini diğerinden ayırmak ne derece mümkün? Türkçenin tarihi şiirimizin de tarihi değil midir bir bakıma? Bu bağı nerede aramalı?

Kulis

''Alimlerin Yaşadığı Evde Kedi de Alim Olur''

ŞahaneBirKitap

Rumen düşünür E. M. Cioran, kendisiyle yapılan söyleşilerden mürekkep bir kitap olan Ezeli Mağlup’taki söyleşilerinden birinde, kendi yazma serüveni üzerine şunları söyler: “Eminim ki eğer kâğıtları karalamasaydım, uzun zaman önce kendimi öldürmüş olurdum.

Editörden

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.

Hatıraları bile yaşamıyor artık

Tarih kitaplarının resmettiklerinden

Ve kanımıza karışan

Kanımızdan taşan şarkılardan başka

Şarkılar

Zenci diline yabancı

Ve hüzünlü kelimelerle söylenmiş.

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.