Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Fiyaskonun o yalancı kokusu



Toplam oy: 1382
Sunullah İbrahim
Jaguar Kitap
O Koku, yazarın metnini metnin dışında çılgınca savunduğu; gevşek bir olay örgüsüne sahip; kuvvetli bir hikayesi olmayan bir kitap.

Bazı kitapların hikayesi, kitabın kendisinden kat kat daha iyidir ve O Koku bence tam olarak böyle bir kitap. "O Koku, Mısır edebiyatında bir mihenk taşıdır" diyen Coetzee’nin de, sadece sevdiği kitapları yayımlamaya ant içen bir yayın yönetmenine sahip gibi görünen -Jaguar Kitap henüz 1 yıllık bir yayınevi, 6 kitap yayımladı ve ben bu kitapların mübalağasız her birini hayranlıkla okudum- Jaguar’ın da kitabın kendisinden daha cazip görünen hikayesine vurulduğunu düşünüyorum. Hatta biraz daha ileri gidip yazar Sunullah İbrahim’in de bunun farkında olduğunu; çünkü 78 sayfalık kitabın –elimizdeki baskıya göre- 28 sayfasının kitabın ve yazarın hikayesinden bahseden uzun sunuş ve önsözden ibaret olduğunu; bir yazarın kitabı hakkında bunca uzun metinler kaleme almasının bir çeşit günah çıkarma olduğunu söyleyebilirim.

 

 

İspatlayabilirim, işte sunuştan bir pasaj; “Doğrusu çoğu zaman, ortaya koyduğum çalışmayı sanki bir erken doğumla dünyaya getirdiğimi düşünmedim değil, ancak hâlâ içtenlikle diyorum ki, o zamanlar yapabileceklerim bu kadardı.”

 

Sunullah İbrahim, kitabın sunuşunda -ondan da emin olmamalı ki- bu romanı nasıl bir teknikle yazdığını ve bu tekniğin hikayesini de anlatıyor. Ve bir okur olarak bizden bu güzel hikayeyi takdir edip, metinlerde aksama varsa aldırmamamızı bekliyor.

 

İspatlayabilirim, işte bir alıntı daha, yine sunuştan: “… telgraf tarzında yazdığım güncelere bir göz attım. (…) onaltı günlük bir günce… Hepsini bir oturuşta okudum. Öylesine etkilenmiştim ki, heyecandan titriyordum. Bu telgrafvari üslupta gizli bir akım vardı. Bu öyle bir üsluptu ki, ne okuduğunu anlamak için kısa kısa duraklamalara ihtiyaç hissettiriyor; ne en doğru sözcüğü seçmeye, ne dili düzgün kullanmaya, ne de alıngan kişileri şoke edecek çirkinlikleri örtbas etmeye önem veriyordu.”

 

Kamuya sunmak

 

Bunun hakkında konuşabiliriz. Hepimiz böyle altyapıdan yoksun, aşırı cesur ancak malumat yoksunu notlar yazabiliriz; hepimiz yazdıklarımızdan heyecanlanabilir, heyecandan titreyebiliriz. Hatta bundan iyi eserler iyi fikirler de çıkarabiliriz. Ama bunları kamuya sunmadan önce iki kere düşünmekte fayda var. Kim olduğunu hatırlamadığım birinin söylediği gibi “birdenbire akla gelen parlak fikirlere itimat edemem”. Çünkü onlar çoğu zaman gece karanlığından dolayı öyle görünüyordur. Tekrar edip vurgulayalım, öyle bir yazma metodu bulmuş ki İbrahim, doğru sözcük seçmeye, dili düzgün kullanmaya ihtiyacı kalmamış.

 

Bunu kabullenmeli miyiz? Belki. Yani eğer Faulkner’in Ses ve Öfke’sinden; Woolf’un Dalgalar’ından haberimiz olmasaydı; bu “oyun”a hayran olabilirdik.

 

Ses ve Öfke’yi ele alalım; Benjy bölümlerini elbette. Tam da İbrahim’in söylediği gibi dil bozularak kullanılır bu romanda. Ama Faulkner bu dili bozarak bu dilin içinde yeni bir dil yaratır ve yeni bir dünyayı görmemizi zağlar; Benjy’nin dünyasını. Benjy’nin gözünden dünyayı…

 

Ancak Faulkner, böyle bir dile ihtiyacı olduğu için dili bozar; dili düzgün kullanmaya ihtiyacı kalmasın diye değil. Yine de yani bu dilin bile okurun kesinlikle hissedebildiği kendi içinde kuralları vardır. Üstelik bunu buz gibi, buzdağı gibi bir hikayenin etrafında yapar. Oysa İbrahim’in karakteri fazla yüzeysel; gördüğümüz kadarıyla dili nerden nasıl tam olarak niçin bozduğuna dair dışsal bir sebep yok. Hatta güçlü bir hikaye de yok ortada. Hapisten çıkan ve rejim düşmanı -addedilen- bir sanatçı. Oryantalist bir merakla “bakın Ortadoğulu, baskıcı rejimin kurbanı, hapisler görmüş yazar neler de yazmış, ne numaralar da bilirmiş” diye bakarsak Sunullah İbrahim’in romanına söyleyecek bir sürü güzel söz bulabiliriz ama romanın teknik açısından ve hikaye açısından tam bir fiyasko olduğu gerçeğini değiştirmez bunlar.

 

Keşke bunları aşıp romancının diğer numarasından bahsedecek yerimiz ve vaktimiz olsaydı; romanı pazarlama şeklinden; müstehcenliği “cesurca” romanında kullanabilmesinden filan. Ama oraya gelemiyoruz bile. Çünkü O Koku, yazarın metnini metnin dışında çılgınca savunduğu; gevşek bir olay örgüsüne sahip; kuvvetli bir hikayesi olmayan bir kitap. Hapishane, cinsellik, yasaklanan kitap, yasaklı yazar, devlet, polis gibi her zaman işe yarayan temalar kullanılmaya çalışılsa da. Onlarca taştan bir kolye yapamazsınız. Kolye için bir noktadan sonra daha fazla taşa değil; taşları birbirine tutturacak bir zincir ve düğüme ihtiyacımız vardır.

 

 


 

 

* Görsel: Meltem Şahin

Yorumlar

Yorum Gönder


Anlayıp anlamamak Jaguar'ın bileceği şey. Jaguar gibi olmak ya da içine YKY, Can, Doğan, Notos (evet, Notos) kaçmış gibi olmak.
O Koku'nun duyuruları, yazarın çileleri ve kitabın yasaklanması gibi popülist bir yaklaşımla şekillendirilmeseydi, örneğin karakter üzerine gidilseydi yazarın estetik yoksuluğu bu kadar rahatsız etmezdi belki. Yoksa örneğin İran ve Afgan öyküleri, eşzamanlı olarak coğrafyanın hamuruna dair çok iyi örnekler verdi.
Yazılan eleştiriye, dile getirilen olumsuzluğa laf yetiştirmek, baskın çıkma çabası gerçekten çok ilginç. Ne okuduğumuzu anlıyoruz, vesselam.

40%
60%

camus'yu hiç duymamış, yabancı'yı hiç işitmemiş olsaydık ve önümüze "yabancı" konsaydı, acaba kaçımız onu beğenir, bugünkü gibi ondan derin anlamlar çıkabilirdik. hadi kabul edelim, en nihayetinde, entelektüel olsak bile, öğretilmiş beğenilerin entelektüeliyiz. fena yazı değil aslında ama anakronizm hatası yapıldığı için perspektif biraz yanlış kurulmuş, kitap yanlış okunmuş sanki.

52%
48%

O Koku, beni de hayalkırıklığına uğrattı.
Bunda metnin belirttiğiniz zayıflıklarına ek olarak, yapılan abartılı tanıtımın etkisi olduğunu düşünüyorum.
Müstehcenlik ve cesaret sözcükleri, sağlam, gerçek edebiyattan söz edilirken, ilk akla gelenler midir?
İbrahim'in yazma metodu olduğunu sanmıyorum. Bir roman taslağı yazmış, bırakmış havasında.

39%
61%

o koku'yu sepya bir anlatı gibi okudum. belirttiğiniz gibi, gerçekten de hikâyesi, kendinden daha güçlü... ama gevşek dokulu olmasından rahatsızlık duymadım... ayrıca, bir zamanlar bir yerlerde nelerin "müstehcen" sayıldığını görmemiz açısından da önemli buluyorum. türkçe'ye kazandırılmasına sevindim.

55%
45%

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Şiirde, mimaride, edebiyatta, hatta musikide sanatın en yüksek örnekleriyle bütünleşen dini tecrübe, sanki sinema sanatı söz konusu olduğunda o cömert ilhamlarını esirgemiş gibidir.

Bir şiirin içinde tarihler geçiyorsa, şiirle tarih arasında kurulması elzem bağları hatırlarım ilk elde. Tarihsiz şiir de, şiirsiz tarih de muhaldir. Bilincimizin dehlizlerinde iki fiyakalı dedektif gibi dolaşır her ikisi de. Birini diğerinden ayırmak ne derece mümkün? Türkçenin tarihi şiirimizin de tarihi değil midir bir bakıma? Bu bağı nerede aramalı?

Kulis

''Alimlerin Yaşadığı Evde Kedi de Alim Olur''

ŞahaneBirKitap

Rumen düşünür E. M. Cioran, kendisiyle yapılan söyleşilerden mürekkep bir kitap olan Ezeli Mağlup’taki söyleşilerinden birinde, kendi yazma serüveni üzerine şunları söyler: “Eminim ki eğer kâğıtları karalamasaydım, uzun zaman önce kendimi öldürmüş olurdum.

Editörden

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.

Hatıraları bile yaşamıyor artık

Tarih kitaplarının resmettiklerinden

Ve kanımıza karışan

Kanımızdan taşan şarkılardan başka

Şarkılar

Zenci diline yabancı

Ve hüzünlü kelimelerle söylenmiş.

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.