Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

CİNAYETE YARDIM VE YATAKLIK YAPAN ROMAN


Vasat
Toplam oy: 1466
Jack Kerouac, William S. Burroughs
Sel Yayıncılık

1944 yılında Londra (bir başka versiyona göre St. Louis) hayvanat bahçesinde yangın çıktığı bir gerçek; ama hipopotamların tanklarında haşlandıklarına dair kesin bir bilgi yok elimizde. Hayvanat bahçesinde o kadar hipopotamın olduğu da su götürür. 1940’da Rochester Indiana’da bir sirkin yandığını, bu yangında birçok lama, zebra ve egzotik hayvanın yanında bir tane de cüce hipopotamın öldüğü kayıtlara geçmiştir. Hepsi bu.

Bu kitaba ismini veren “haşlanmış hipopotamlar” fikri ya Ginsberg’in sonradan hatırladığı gibi; Jerry Newman’ın ses kayıt cihazlarıyla yaptığı konuşma ve radyo haberleri kolajı deneylerinden kaynaklanan bir yanılsama ya da Kerouac’la Burroughs’un kafaları sahiden iyiydi bu ismi bulurken!

Elimizde gerçekten de her yönden ilginç bir kitap var. Hipopotamların tanklarında haşlanıp haşlanmadıkları bir yana, henüz kimsenin tanımadığı ama ileride ünlü birer yazar olacak; bu da yetmezmiş gibi bir de “beat” kuşağının öncülüğünü yapacak olan iki yazar adayının beraberce kaleme aldıkları bir ilk roman bu. 1944’de yazılan ama basmaya yanaşan bir yayıncı bulunamadığı, daha sonra da adı açığa çıkan roman kahramanı yayınlanmasına pek yanaşmadığı için altmış yılı aşkın bir süre sonra okurla buluşma şansı bulan bu çifte yazarlı kitap, aynı zamanda bir dönem romanı olma özelliğini de taşıyor. Erken dönem beatleri tanımak için de pekâlâ yol gösterici bu roman. Çünkü kitaptaki takma adlar, çoğu sonradan ünlenecek olan karakterleri yansıtıyor. Yazarlardan başlayalım. Romanı iki kişinin kaleme aldığını söylemiştik: Mike Ryko (Jack Kerouac) ile Will Dennison (William Burroughs). Roman kahramanlarının arasında ise Phillip Tourian (Lucien Carr), Ramsay Allen (Dave Kammerer), Janie (Kerouac’ın ilk karısı Edie Parker), James Cathcart (John Kingsland) var.

Elbette kurgu, bu kişilerin gerçek yaşamlarıyla birebir örtüşmeyebilir. Kerouac’la Burroughs yalnızca isimlerde değil, olay örgüsünde de ufak tefek değişiklikler yapmış. Mesela Lucien Carr (romandaki ismiyle Phillip Tourian) cinayeti baltayla değil, bıçakla işlemişti. Ama tüm fark bu! Cinayet gerçekten işlenmişti ve Carr cinayeti işledikten birkaç saat sonra, yani olay henüz tazeyken bunu Kerouac ve Burroughs’la paylaşmıştı. Onlar da bu cinayeti polise bildirmek yerine romanını yazmaya karar verdiler. Bu keskin karar, belki de bir edebiyat akımının (sadece edebiyat akımı da değil aslında, bir yaşam biçiminin) doğuşuna neden olmuştur belki de; kim bilir!

Her ne kadar kitap yayınlanmak için altmış yılı aşkın bir süre beklediyse de, “Beatleri doğuran cinayet” çok sıklıkla anlatılan bir öyküye dönüşmüş, dilden dile dolaşan bir efsane olmuştu. Ve beklenen oldu tabii. Henüz yayınlanmamış ve uzun süre de yayınlanamayacak olan bu ilk kitapla yazarlık kariyerlerine adım atan Kerouac ve Burroughs, cinayeti örtbas etme suçuyla tutuklandılar.

Carr’ın işlediği cinayetin önemi bu romanla da sınırlı değil. Carr’la mazbut ölü Kammerer’in öyküsünü Allen Ginsberg de günlüğünde ayrıntılı şekilde işlemişti. Allen’ın arkadaşı olan şair John Hollander’in Columbia Spectator’da yayınlanan Dostoyevskivari öyküsü de bu cinayet üzerine kurulmuştu. Aslında sadece cinayet değil, uyuşturucu, sonsuz sıkıntı ve biseksüel ilişkiler çerçevesinde gelişen bir ilişkiler ağının dokusuydu söz konusu olan. O yüzden de sıradan bir cinayet romanı değil, bir yaşam biçiminin filizlenmesi ve suçun kanıksanmasının edebi başlangıcı olarak ele alabiliriz Ve Hipopotamlar Tanklarında Haşlandılar’ı.

Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sında nasıl ki suçun işlenmiş olması başlı başına bir cezaya dönüşüyorsa, burada da suçun gündelik bir eylem olarak algılanması söz konusu. Ne cinayeti işleyen, ne de suçtan haberdar olanlar, ölen kişi (ki hepsinin de yakın arkadaşı) için en ufak bir üzüntü duymuyor. Cinayet çok sıradan bir olaymış gibi algılanıp çıkış yolu aranıyor. Aranıyor derken yoğun planlar yapıldığı sanılmasın, içerken bir iki fikir atılıyor ortaya, o kadar. Cinayet nedeninin (aslında bir neden de yok ortada) anlamsızlığından da söz etmiyor kimse. Daha doğrusu, bu nedensizlik de sorgulanmıyor. Suç ve Ceza’dan Hipopotamlara gelene kadar dünyanın 180 derece dönmüş olduğu gerçeğiyle yüzleşiyoruz bu noktada. Diğer yandan, varoluşçuluğun içe işlediği bir dönem söz konusu. Çünkü Camus’nün, o Arap’ı öldüren Mr. Mersault’undan farkı yok Lucien Carr’ın. Ayrıca Carr sadece bir roman kahramanı da değil. Olay basbayağı gerçek!
 
Kısacası “Ve Hipopotamlar Tanklarında Haşlandılar” yardım ve yataklık yapmayı göze aldıkları için bir kuşak yaratma şansını yakalayanların romanı. Bir dönem romanı. Gerçeğin romanı. Ama aynı zamanda da suçun sıradanlaşmasının ve duyarsızlığın erken habercisi. Kült bir başyapıt. Ya da benim farkına varamadığım daha bir sürü şey. Ya da her neyse...

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Polisiye tutkunları, İskandinav polisiyesinin türün içinde nasıl bir ağırlığa sahip olduğunu iyi bilirler. Özellikle son yıllarda Türkçeye kazandırılan yeni yazarlarla beraber, bu soğuk toprakların suç öykülerine olan ilgimiz gitgide artıyor. Bunlardan biri de Türkçe için kısmen yeni, fakat İskandinav polisiyesi için artık klasikleşmiş bir seri; Martin Beck.

 

Türk edebiyatının önemli kalemlerinden biri olan Nezihe Meriç’in Keklik Türküsü adlı öyküsünde çok beğendiğim iki cümlesi vardır: “İnsanın evi çok güzel olmayabilir diye düşünürdü. Ama evine giden yol, ille güzel bir yol olmalıdır.” Bu iki cümleyi, ebedi evinden çıkmış insanın yine oraya dönerken uğradığı bir ev olan dünya hayatı üzerinden bir metafor olarak düşünürüm.

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Kulis

''Roman, Tanpınar'la kendim arasında bir med cezir''

ŞahaneBirKitap

Haruki Murakami’nin Türkçeye yeni çevrilen romanı Dans Dans Dans’ını Renksiz Tsukuru Tazaki’nin Hac Yılları ve Yaban Koyununun İzinde romanlarıyla birlikte değerlendireceğim. Dans Dans Dans’la Yaban Koyununun İzinde’nin kahramanı aynı. İki roman boyunca onun başından geçmiş türlü olayları okumamıza rağmen, ismini halen bilmiyoruz.

Editörden

Ülkelerin edebi gündemiyle siyasi gündeminin kesiştiği yerlerin az olduğu düşünülür. Uzaktan bakınca öyledir de aslında. Edebiyat, elindeki en büyük imkân olan “zamandan ve mekândan” bağımsız olma lüksünü kıyasıya kullanır. Bir kitabın yazıldığı koşullar önemlidir ama o kitap yazıldığı zaman ve mekânı da aşarak, dünya edebiyat hafızasının bir yerlerine yerleşir.