Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

“Seninle bir gün karşılaşacak mıyız?”



Toplam oy: 196
Unica Zürn // Çev. Kansu Kanber
Dedalus Kitap
Zihnin fonksiyonunu yitirmesini, dış dünyayla iç dünyanın uyumsuzluğunu, iç dünyanın gitgide parçalanışını bütün detaylarıyla adım adım takip ediyoruz.

Alman edebiyatının efsaneleşmiş yazarı Unica Zürn’ün parçalı metinlerden oluşan otobiyografik romanı Yasemin Adam, yakın bir zaman önce Türkçede de yayımlandı. Takıntının, deliliğin, mutsuzluğun, uyumsuzluğun, şizofreninin, sanrıların, hayallerin öne çıktığı roman kurtulmanın, mutluluğun, iyileşmenin ve ideal aşkın imkansızlığını kapkara bir dille anlatıyor.

Unica Zürn’ün pek de kolay bir hayatı olmamış, “efsaneleşmesinin” bir parça da bu hayat hikayesine ve intiharına bağlı olduğunu söyleyebiliriz. Herkesin hayran olduğu ancak görevi sebebiyle uzakta olan bir baba, intihar eden bir anne, kendinden yaşça büyük bir adamla gerçekleştirilen evlilik, peşi sıra doğan iki çocuk ve boşanmanın ardından çocukların velayetinin babalarına verilmesi… Tam da bu sıralarda yazmaya ve çizmeye başlayan Zürn’ün yolu birkaç yıl sonra ressam Hans Bellmer ile kesişiyor; sevgilisinin yanına Paris’e taşınan yazar, burada André Breton, Marcel Duchamp, Henri Michaux gibi Fransız gerçeküstücülerle tanışıyor. O yıllarda şizofrenik belirtiler göstermeye başlayan Zürn, sonrasında ruhsal olarak çökkün bir vaziyette, tedavi gördüğü kliniklerde yazarak ve çizerek hayatına devam ediyor. Bellmer’in 1969’da kalp krizi geçirmesinin ardından Zürn’ün hastalığı da kötüleşiyor ve 1970’te hayatına son veriyor.

 

Kırılgan ruh hali


Yasemin Adam’daki bütün metinler, yazarın ilk kez, kışın bile yaseminlerin açtığı bir bahçede karşılaştığı ve sevginin resmi olarak hafızasında yer eden Yasemin Adam tutkusu ve takıntısı üzerinden ilerliyor. Henüz çocukken Yasemin Adam’la gizlice evlenen yazar, hayatı boyunca bu evliliğe sadık kalıp her erkekte Yasemin Adam’ı arıyor. Yazarın asla peşini bırakmayan bu beyazlık ve saflık imgesi, yazarı hem derin zevklere hem de depresyona sürüklüyor. Bu metinleri Henri Michaux’yla tanışmasının hemen ardından yazmaya başlayan Zürn için “Yasemin Adam”ın, ideal sevgilinin, gerçek sevginin somut karşılığı belli ki Michaux; diğer yandan da iç dünyasını yansıttığı metinlerde hayali olarak Herman Melville’i bu imgeye uygun gördüğünü okuyoruz.

Bu otobiyografik metinlerin üçüncü şahıs anlatıcıyla yazılması, duygusal içerikle aramıza belli bir mesafe koyuyor. Gerçeklikle sanrıların birbirine karıştığı bu parçalı anlatıda belki de bütünlüğü sağlayan şey, yazarın her satırda hissedilen kırılgan ruh hali. Zürn de tıpkı Antonin Artaud gibi hastalığının belirtilerinden kaçmak yerine, bütün safhalarını deneyimleyip halüsinatif bir dille metnine yansıtıyor. Zihnin fonksiyonunu yitirmesini, dış dünyayla iç dünyanın uyumsuzluğunu, iç dünyanın gitgide parçalanışını bütün detaylarıyla adım adım takip ediyoruz. Bu umutsuzluk halinde yazarın tutunduğu tek şey anagramlar. Bir cümlenin harflerinin ya da kelimelerinin yerlerini değiştirerek oluşturduğu yeni cümlelerin getirdiği yeni anlamlar, bazen taze umutlar bazen de derin kederler doğuruyor. Bu noktada belirtmek gerekir, orijinal metindeki anagramların Türkçe çeviride her zaman karşılanamamış olması metnin ritmini yer yer düşürüyor.

1957’de “Başlangıcın başında olmak bir şans. Başımıza hiçbir şey gelemez biz bile kendi başımıza gelemeyiz,” diyerek anlatmaya başladığı ve bir gün Yasemin Adam’la karşılaşma umuduyla sürdürdüğü hikayesini yıllar sonra umudunu keserek “Peki bu bir kurtuluş olabilir mi?” diye bitiriyor Zürn. Belli ki olmuyor.

 

 


 

 

 

Görsel: Akif Kaynar

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Asimetri Lisa Halliday’in ilk kitabı. Kitap, Time ve New York Times tarafından 2018’in en iyi on kitabı arasında gösterilirken Elle, Oprah Magazine, Kirkus Review gibi birçok mecra da 2018’in en dikkat çeken eserlerinden biri olarak niteliyor kitabı.

 

Ağaçlar’ın dilinden anlıyor muyuz? Yazıldığı dil Almancayı kastetmiyorum elbette, bu yazıda üzerinde duracağım dil evrensel, doğanın dili. Peki ağaçların sesine kulak vermemize vesile olan şey ne? Bir kitap. Hermann Hesse’nin bütün eserlerinin bulunduğu 20 ciltlik baskıdan Volker Michels tarafından derlenmiş Ağaçlar dilimize çevrilerek Kolektif Kitap etiketiyle okura sunuldu.

Aynur Dilber’in ilk öykü kitabı Az Hüzünlü Bir Yer (İz Yay. 2018), gerçekçi ve gerçeküstü tarzda öyküler içeriyor. Ben kendi payıma, kitaptaki gerçeküstü öyküleri daha çok beğendim. Bu beğeninin elbette öznel bir tarafı var ama gerçeküstü öyküleri neden daha çok beğendiğimi kendime sorduğumda, bunun tek sebebinin benim edebiyat zevkim olmadığını itiraf edeyim. Ne demeye çalışıyorum?

Adalet Ağaoğlu’nun eylülde Everest’ten çıkan kitabı Düşme Korkusu adını taşıyor. Bir kitabın ismi içeriğinden bağımsız olabilir, Gülün Adı buna güzel bir örnektir; bazı isimler içeriğe dair ipucu verebilir, bazıları ise tamamen o isim üzerine inşa edilebilir. Düşme Korkusu son gruptan.

I. Dünya Savaşı’nı takip eden günlerde, İrlandalı genç bir meteoroloji uzmanı, Antartika’daki kuş uçmaz kervan geçmez bir adaya bir yıllığına tayin edilir. Onu bırakacak olan gemi, bir önceki meteoroloji uzmanını alıp dönecektir ancak adada karşılaştıkları tek insan, tuhaf ve yabani deniz feneri bekçisi olur.

Söyleşi

Melike Yıldırım: Bazı kitaplar isimleriyle öylesine bütünleşirler ki sanki o kitabı başka hiçbir isim öylesine doğru bir şekilde anlatamaz gibi gelir.

ŞahaneBirKitap

Svetlana Aleksiyeviç, "yepyeni bir edebi tür" olarak tanımlanan, uzun bireysel monologları farklı seslerin duyulduğu bir kolaja dönüştüren özgün dokümanter tarzıyla 2015 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştü.

Editörden

Her ne kadar kitabın 5000 yıllık serüveni desek de, birçok iyi okur için kitabın tarihi, kendi serüveniyle birlikte ilerlemiştir aslında. Bizi kitaplara çeken şey, biraz da kendimizden dışarı çıkmak isteğidir. Okuduğumuz her macera, her tez ya da antitez, kitapla bizim aramızdaki gizemli bir sözleşme gibidir. Bu anlamda okumak soylu bir eylemdir de.