Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Hikaye hayattan büyüktür



Toplam oy: 719
Valeria Luiselli // Çev. Seda Ersavcı
Siren Yayınları
Dünyamıza Kalabalıkta Yüzler ile hızlı bir giriş yapan Luiselli, ikinci romanıyla hem başarısının tesadüfi olmadığını hem de efsanevi Latin Amerika edebiyat geleneğinin yeni nesilden bir yazarla sürdüğünü kanıtlıyor.

Hikaye anlatıcılığına kafa yoran, hikayenin edebiyatın türcü doğasının ötesinde, gündelik hayatın tam da ortasındaki esaslı yeri üzerine düşünen her türlü esere merakım büyük. Hikaye olmasaydı, dünya nasıl bir yer olurdu? Yeryüzünde cereyan eden herhangi bir şey, hikaye edilmeseydi neye benzerdi? Hikaye anlatıcılarının sürekli atıfta bulunduğu gerçek yaşam, eğer hakkında konuşulmasaydı/yazılmasaydı –beşerin hem kişisel hem kolektif süzgecinden geçmeseydi– kayda nasıl geçerdi? Belki de hiç geçmezdi.

 

Valeria Luiselli, ikinci romanı Dişlerimin Hikâyesi’nde işte tam da bu konunun çevresinde dolanıyor. Hikaye ile hikayenin konu ettiği “şey” arasındaki yakınlık veya uzaklık, benzerlik ya da alakasızlık üzerine düşündüren roman, protagonisti müzayedeci aracılığıyla nesnelerin kendisinin bir değeri olmadığını, onlara taşıdıkları değeri ve manayı hikayeler/söylem sayesinde bizim verdiğimizi söylüyor. Söylem, gerçeği nasıl yönlendirir, bir nesnenin olduğundan tamamen farklı bir şekilde algılanmasına sebep olur mu? Bu haliyle, kahramanımız hikaye anlatıcılığının bazen diğerini ikna etmek üzere “uydurmak” ya da “yalan söylemek” olduğu fikrini ortaya koyuyor.

 

Kitabın ortaya çıkış fikrini anlatan Luiselli, Meksiko’nun dışında metruk bir bölgedeki Galería Jumex’te açılan bir serginin küratörlerinin kendisinden sergi kataloğu için bir metin istediklerini söylüyor. Serginin amacı galerinin bir parçasını oluşturduğu bu bölge ile arasındaki bağlantı noksanlığına dikkat çekmekmiş ve bu galeri yine bu bölgede bulunan Jumex Meyve Suyu Fabrikası tarafından maddi olarak desteklenmekteymiş. Bu iki dünya arasındaki uçurumu alegorik bir metinle anlatmaya karar veren Luiselli, fabrika ve işçiler hakkında yazmak yerine onlar için yazmaya karar vermiş ve işçilerin okuyabilmesi için her hafta kitabın bir bölümünü teslim etmeyi önermiş. Günün sonunda meyve suyu fabrikası işçilerinin yüksek sesle okuyabilecekleri, her hafta bir bölümü yayımlanan süreli bir roman çıkmış ortaya; hatta bu metin, fabrikada kurulan bir okuma grubunun yazara geri dönüşlerinden de beslenmiş. Bir yazar olarak bu alışverişin sonunda şöyle bir şey fark etmiş Luiselli: “Akıllarındaki temel soru sanat eserlerinin nasıl değer kazandığıydı, kitabın temel meselesi de bu zaten. (…) Ben bu soruyu, çok daha genel bir anlamda ele alıyorum: Bir söylem, belli bir obje üzerinde ne gibi bir rol oynar ve yaratıcısının omuzlarına nasıl bir yük bindirir? Bu kitabın asıl amacı, objeleri onlara değer ve itibar sağlayan bağlamdan uzaklaştırmak ve bunun anlam ve anlamlandırma bakımından onları nasıl etkilediğini görmektir.”

 

Hikayenin merkezinde müzayedeci Otoban var: “Dünyanın en iyi müzayedecisiyim ama kimse bilmez, çünkü ihtiyatlıyımdır. Adım Gustavo Sánchez Sánchez, gelgelelim herkes bana Otoban der, beni sevdiklerinden olsa gerek. İki kadeh rom içtikten sonra Janis Joplin taklidi yapabilirim. Kısmet kurabiyesi yorumlayabilirim. Tıpkı Kristof Kolomb gibi bir yumurtayı masanın üstünde dikine durdurabilirim. Japonca sekize kadar sayabilirim: ichi, ni, san, shi, go, roku, shichi, hachi. Sırtüstü yüzebilirim.”

 

 

 

Otoban hem okuluna gidip eğitimini aldığı hem de kendine has bir satış tekniği geliştirdiği mesleğinde adını duyurmuş, başarılı biri. Otoban’ın mesleki sırrı şu:  Normalde satın alınması pek de olası olmayan nesnelerin, oldukça ilginç ve karşı konulmaz hikayelerle değerini artırarak –bir şekilde– satın alınmasını sağlamak. Bu konuda o kadar tuhaf bir beceriye sahip ki, kendi sararmış dişlerini bile müthiş yaratıcı hikayelerle başkasının dişiymiş gibi (mesela Montaigne’in ya da Rousseau’nun, hatta Virginia Woolf’un) anlatarak yüksek fiyata satmayı başarıyor. Otoban, nesneler hakkında anlattığımız hikayelerin –ister gerçek ister uydurma olsun– o nesnelerden daha önemli olduğuna inanan biri. Kendine aşırı derecede güveniyor ve onu dinleyen herkesi anlattığı hikayeler –ve dolayısıyla kurduğu uydurma gerçeklikler, mış gibilikler– karşısında savunmasız bırakıyor. Nesnelere değil, onlar hakkında anlatılan hikayelerin gücüne inanan biri olarak öyle hikayeler anlatıyor ki her şeyi ama her şeyi satabiliyor, ta ki kendisine dahi aynı tavırla yaklaşana dek: Otoban tıpkı değerini artırmak için haklarında hikayeler uydurduğu nesnelere yaptığı gibi, kendi hikayesini de baştan yazıyor, kendini efsaneleştiriyor, yeni bir gerçeklik yaratıp her şeyi olduğundan farklı bir şekilde kayda geçiriyor.

 

Müthiş bir yazar zekası


Dişlerimin Hikâyesi
,  farklı bölümlerden oluşan, yapısal olarak oldukça zengin, edebiyat ve felsefe evrenine dair sayısız referanslarla dolu bir roman. Keyifle okunacak,  bir sonraki sayfada neler olacağını hep merak ettirecek, müthiş bir yazar zekasının ve sıkı bir çalışmanın ürünü olduğunu her fırsatta hissettiriyor… Güncel sanat tartışmalarından günümüzde söylemin önemine kadar pek çok konuda zihin açıyor. Bir okur olarak tek bir pürüze işaret etmem gerekirse, o da ancak şu olabilir:  Roman –Meksikalı bir yazar tarafından kaleme alındığından mütevellit– sadece Meksika hakkında belli bir noktaya kadar bilgisi olan okur tarafından layıkıyla anlaşılabilecek yoğun referanslar barındırıyor. Edebiyat, felsefe ya da ülkenin kültürüne dair çok sayıda isim, olay vs okuru ara sıra raydan çıkarabilecek olsa da günün sonunda doğru yere götürüyor.

 

Dünyamıza Kalabalıkta Yüzler ile hızlı bir giriş yapan Luiselli, ikinci romanıyla hem başarısının tesadüfi olmadığını hem de efsanevi Latin Amerika edebiyat geleneğinin yeni nesilden bir yazarla sürdüğünü kanıtlıyor. Dişlerimin Hikâyesi, tadı damağımızda kalan Kalabalıkta Yüzler’in ardından kalbimizi bir kez daha çalmaya kararlı.

 

 

 


 

 

 

Görsel: Gökçe İrten

 

 

 


 

 

 

Luiselli'nin ilk romanı Kalabalıkta Yüzler ile ilgili yazı için tıklayınız.

 


Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Hayranı olduğum, yarattığı “Oulipo” akımıyla edebiyat alanında yepyeni ve oldukça da neşeli bir sayfa açan şair ve yazar Raymond Queneau’nun dilimize Tahsin Yücel tarafından kazandırılan Zazie Metroda romanını bilir misiniz? (Bence bilmelisiniz!) Annesi, küçük Zazie’yi birkaç günlüğüne Paris’e, dayısının yanına getirir.

Başka bir şey için olmasa da yazmak için daha uygun bir zaman olamazdı sanırım! Hiçbir bahaneye sığınmadan “Hayatım roman olur” mu diyordun, belki de “harika!” bir fikrin vardı… Tam zamanı… Öyle ya, hâlâ evdeyiz, değil mi? Ama işte herkesin bir yazma ritüeli var, sırf evde olmak yeterli gelmeyebilir. “Büyük” yazarların ilham için yaptıklarını ya da çalışma ritüellerini duymuşsundur.

“Neyi kaybetmişlerdi? Farkında olmadan eski anıları konuşmak onlara iyi gelmemişti. Keyifle anlattıkları anılar bilmeden boğazlarında düğümlenmişti. Hiç yokmuş gibi yaşamak kolaydı. Her ikisi de geçmişle yüzleşmek istemiyordu. Çözümü, hiç olmamış gibi davranmak, duymamak, hissetmemekti.”

 

Akif Emre son dönem İslamcılığının en müstesna isimlerinden biridir. Yaşadığı tarih diliminde İslamcılığın modernleşme, selefileşme ve muhafazakarlaşma eğilimlerine rağmen o duruşunu ve tavrını yitirmeyen, İslamcılığı bir hafıza, dil, hayat nizamı ve dünya görüşü bağlamında bütünlük ve süreklilik ilkeleri ile sürekli gündemde tutan insandır.

Macera deyince ilk akla gelen yazarlardan biri Joseph Conrad, hiç kuşkusuz. Józef Teodor Konrad Korzeniowski adıyla Polonya’da doğan Conrad çocukluğundan beri denizci olmayı hayal ediyormuş. Annesiyle babası öldükten sonra amcasıyla birlikte Avrupa’ya gitmiş, 1874 yılında da Marsilya’dan kalkacak bir gemiye miço olarak yazılmış.

Kulis

Her Şey Çölde Koşan Bir Atla Başladı

ŞahaneBirKitap

Mehmet Akif’in seciyesini en çok şu üç şey inşa etti der Mithat Cemal Kuntay: Kur’anlı ev, pehlivanlı mahalle, müspet ilimli mektep. Bu üç dayanağı anlamak, Türkiye’nin ve şiirin zeminine dair iyi bir fikir verecektir. Akif’te tarih kültürel bir miras değil. O bunu çok erken zamanda anlıyor ve Namık Kemal’in korktuğu varoluş krizinin ortasında kendisini buluyor.

Editörden

Doğu Batı sorunu yalnızca bizim edebiyatımıza özgü bir sorunlar yumağı değildir aslında, Rus edebiyatında da benzer bir tartışma söz konusudur. Bütün bir 19. yüzyıl romanı daha sonra şiddetlenecek bu tartışmanın ilk alevinin yakıldığı metinlerle doludur.