Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

İkircikli bir hal



Toplam oy: 264
İlhami Algör
İletişim Yayıncılık
Basit bir olayı anlatıyormuş gibi süssüz püssüz bir kurguyla başlayarak, muazzam manevralarla hikayeden hikayeye atlayan alışageldiğimiz İlhami Algör üslubu İkircikli Biricik'te de sürüyor.

İlhami Algör romanlarından inceden bir segah geçer, kopkoyu bir hüzzam geçer, meyus suzidil geçer. Sarayburnu çayhaneleri, yuvarlak ekmek satan fırınlar, saray kalıntılarını çevreleyen metrukhaneler, podima zeminli avlular, şehir hatları vapurları, üçgen alınlıklı ahşap evler, banliyö trenleri süzülerek geçer. Suriçi’nin piçleri, boya sarışınları, lodosçular, martılar, kediler, dama çıkan adamlar, tel cambazları, şehre dönen son yazlıkçılar el sallayıp geçer. Geri Grant, Sevmek Zamanı, Sadri Alışık, Turgut Uyar, Can Yücel, sesi mor hareli Müslim abi, Samsunlu Orhan abi, Spartaküs, Korto Maltez, Alen Delon, Hampri ve İngrid, klarnetçi Sami zarifçe selam ederek geçer. İskele çökmesiyle ölen tersane işçileri, Cumartesi Anneleri, palikaryalar, yaz gelince yollara düşen seyyar Ermeni terziler iz bırakır geçer. Esas oğlanla esas kız, hatta hikayenin kendisi bile, salına salına geçer gider. Bir tek soru geçmez, soru kalır.

 

“Mevzu ne?” ile “Müzeyyen”de başlayıp, “Mesele nedir?” ile “Nezahat”te süregiden sergüzeştimiz, İlhami Algör’ün son romanı İkircikli Biricik’te devam ediyor, yine sorularla elbette.

 

"Konu bu mu? Belki evet, belki değil"

 

İkircikli Biricik’in anlatıcısı, Fakat Müzeyyen Bu Derin Bir Tutku’da tanıştığımız, âşık olduğu kadın için hikayeler toplayan bir kahramanın hikayesini nasıl yazacağını –ya da başka bir deyişle aşkını nasıl anlatacağını- bilemeyen adamla; Albayım Beni Nezahat İle Evlendir’de tanıştığımız bir önceki romanın ana karakteri tarafından yanlış kurulduğunu düşünen ve kendi kendisini kurmak isteyen adamla aynı telden çalıyor. Müzeyyen, Nezahat ve köprücük kemikleri belirgin kadının romanını birbirine bağlayan ve bir üçleme yaratan metinlerarası göndermelerse, sorulan sorular haricinde -kapının dilinde, “çıt” sesinde, rüyada görülen şaire göre mezar taşına yazılması münasip yazıda- ikinci romanın aksine biraz daha gizli kapaklı ifadelerde karşımıza çıkıyor.

 

Basit bir olayı anlatıyormuş gibi süssüz püssüz bir kurguyla başlayarak, muazzam manevralarla hikayeden hikayeye atlayan alışageldiğimiz İlhami Algör üslubu İkircikli Biricik’te de sürüyor. Kafası karışık anlatıcının kah bilinç akışıyla, kah bahsi geçen bir mevzuda açtığı parantezlerde başka bir zamana sıçrayıp ana olaydan ve kurgudan tamamen bağımsızmış gibi okunabilen tomurcuklanmaya meyilli öykülerle ardı ardına diziverdiği anlatı silsilesi, kusursuz bir ritimle ilerleyip kendi müziğini yaratıyor.

 

Anlatıcısı “rüzgarı kendinden menkul, esintili tipin teki.” Vapurlarda, çayhanelerde –bazen romandaki bir figüranın yere düşürdüğü, bazen adamın gözüne çarpan ve merak edip sorduğu, hatta peşine düştüğü- karşılaşılıveren kitaplarla birbirine bağlanan, “köprücük kemikleri belirgin kadın”ın esas kız rolünü üstlendiği, kırık bir aşk hikayesini ve neredeyse kendisine bile faydası olmayan adamın ailesinin zorunlu göç hikayesini iç içe bir kurguyla anlatan romanda kitabın adının hakkını veren bir ikirciklilik mevcut. İlhami Algör’ün alametifarikası diyebileceğimiz iç ses, bölüm sonlarında anlatılan mevzuyu boşa çıkaran “Konu bu mu?” sorusuyla bu ikirciklilik halini katmerlendiriyor. Okurun dikkatini koruyup kafasında sürekli bir soru işaretiyle metne devam etmesini sağlayan, bir süre sonra okuru parçalı kurgunun içine çekip oyuna dahil eden bu durum, bana kurguyu dallandırıp budaklandırmak için özellikle harcanan bir çabadan ziyade ne yazsa eksik kalacağını düşünen yazarın sürekli başka ihtimalleri arayan, başka türlüsünü hayal eden mizacıyla ilgiliymiş gibi geliyor.

 

Sürgün edilenlerin hikayeleri

 

Çoğu söyleşisinde sözel geleneğin harmanında büyüdüğünü söyleyen, ve eşsiz dil zenginliğinin kaynağı sorulduğunda Osmanlı bakiyesi Suriçi’nde büyümesini, kulağının oradaki Rumların, Kürtlerin, Ermenilerin, Yahudilerin, Lazların sesleriyle dolu olmasını işaret eden İlhami Algör’ün biricikliğinde, sanırım en derbeder durumları, en acıklı halleri hep bir muziplikle, okuru yormadan ve acıma duygusu yaratmadan hafifçe dokunarak anlatabilmesinin de payı var. Ve elbette musikinin. Hem çoğunlukla şarkılara yapılan göndermelerle anlatının ritmini destekleyip romanların nabzını belirlemesi; hem de örneğin İkircikli Biricik’te bir türlü atılamayan bir su yeşili bornoz imgesiyle anlattığı gönül kırıklığını, “Yüzleşilmemiş şeylerin hatıralarını yok etmek neye yarar ki?” cümlesiyle toplumsal hafızaya ve bu topraklardan sürgün edilen halkların hikayesine bağlayıvermesi gibi olağanüstü geçiş taksimleri…

 

Romanın sonunda iç sesin dillendirdiği “Ondan sana yar olmaz, olsa vefakar olmaz,” maceranın sonunu mu, aramaktan vazgeçmeyi mi ima ediyor okura kalmış; ama bana kalırsa değildir, çünkü hâlâ “hayat hakkında fikrimiz yok."

 


 

* Görsel: Seda Mit

 

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Amerikan edebiyatının en önemli yazarlarından birisi olan John Steinbeck, 27 Şubat 1902’de Salinas’ta, göçmen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmişti. Stanford Üniversitesi’nde okudu ama mezun olamadı. New York’ta gazetecilik kariyeri yapmak istiyordu ama gazetecilikte de umduğunu bulamadı. Salinas’a geri dönmek zorunda kaldı. Yazma tutkusu hep vardı Steinbeck’in.

“Gelecek öykülerin yazarı şu anda telaşlı bir sevinç içinde çalışmasına başlıyor.

Ayşe Erbulak’ın yakın bir zaman önce çıkan son romanı Cinayet Sınıfı Başkanı, çocukluklarında büyük travmalar yaşamış ve bunu aşamamış ve hayatlarını da bu unut(a)mayışın üzerine kurmuş üç kişinin hikayesi; tabii, her şeyin üstünü örten bir cinayetin söz konunu olduğunu da ekleyelim...

Altı çizilen anlar, üstü karalanan anılar hep o durumun içindeki detaylarla özdeşir; kokular, renkler, hareketler, sesler… Hafızamızda yer eden tüm hikayeler kendi ayrıntılarını taşır. Yemek de o ayrıntıların belki de en önemlilerinden biri. Üstelik yalnızca hikayeye değil, hikayede geçen önemli/önemsiz karakterlere de bir anlam, hafızaya kazınacak bir özellik ekler.

Dünya dönmeye devam ettikçe bazı kelimelerin insanın yüreğine koyduğu o sızı asla bitmeyecek; bugün bile dilimizde acısıyla duran o kelimelerden biri “sürgün.” Gidilen yer, insanın hayatını devam ettirdiği koşullar, kurduğu düzen, başına gelen iyi şeyler, peşi sıra yürüyen şans, her şeyin yolunda gittiğini ve artık hayatın iyi ve stabil olduğunu düşünsek dahi sürgün, sürgündür.

Söyleşi

Gökhan Dumanlı ile söyleşi:



"Zarafet ölmedi, görgüsüzlük popüler oldu."


Ece KARAAĞAÇ

 

ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.