Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Pandeminin ortasında çiçek açar mı?



Toplam oy: 17
Margaret Atwood’un, 11 Eylül sonrasında yaşadığı dehşetin etkisinden henüz çıkmamışken yazdığı ve 2003 yılında yayınlanan Antilop ve Flurya romanı, bugünlerde yakından tanık olduğumuz üzere insanın yıkıcı gücü ile yapıcı gücünün nasıl da iç içe olgular olduğu gerçeğini yüzümüze vuruyor.

“Gereken tek şey,” dedi Flurya, “tek bir neslin yok edilmesi. Herhangi bir şeyin tek neslinin. Böceklerin, ağaçların, mikropların, bilim adamlarının, Fransızca konuşanların, herhangi bir şeyin. Önceki ve sonraki nesil arasındaki bağlantıyı koparırsan oyunu sonsuza kadar bitirirsin.”

 

Antilop ve Flurya

Edebiyat; kaçak dövüşe, kaytarmaya, yüzleşmemeye müsaade etmez. Sizi kulağınızdan veya burnunuzdan tuttuğu gibi çeke çeke saklandığınız hakikatin karşısına çıkarıverir. Bunu bazen şakayla ve neşeyle yapma alicenaplığını gösterse de bazen tekinsizlik hissini damarlarınıza dek hissettirerek yapar. Şimdilerde, 1985 yılında kaleme aldığı Damızlık Kızın Öyküsü kitabı ile tabiri caizse yeniden meşhur olan Margaret Atwood da böyle çetin yüzleşmelerin ve tedirgin edici eserlerin yazarı. Romanlarının ve hikayelerinin birçoğu bilim-kurgu sayılabilecek olsa bile böyle kategorize edilmeyi reddeden ve “spekülatif kurgu” yazdığını ifade eden Atwood’un kaleme aldığı birçok eser, okuyucusunu okurken de sonrasında da bir türlü rahat bırakmaz.
Margaret Atwood’un, 11 Eylül sonrasında yaşadığı dehşetin etkisinden henüz çıkmamışken yazdığı ve 2003 yılında yayınlanan Antilop ve Flurya romanı, bugünlerde yakından tanık olduğumuz üzere insanın yıkıcı gücü ile yapıcı gücünün nasıl da iç içe olgular olduğu gerçeğini yüzümüze vuruyor. Atwood’un bahsettiğimiz üslubu bu romanda da kendini gösteriyor ve okuyucuyu zaman zaman kitabı elinden bir kenara bıraktıracak kadar derin bir tedirginlik hissi ile yokluyor.
Uzak olmayan bir gelecek

Bu tedirginlik hissinin başlıca sebebi, romanın anlatıcısı ve -görünen o ki- bir virüs salgını tüm dünya insanlarını yok ettikten sonra dünya üzerinde sağ kalmış tek insan olan Jimmy’nin iç konuşmaları değil elbet. Hatta, insanlığın bir virüs salgını ile son bulması ve romanda bu pandemik ile başarısız ve canhıraş mücadelenin tüm aşamalarının acımasız bir gerçeklikle anlatılması da değil. Roman, kendisine daha sonra Flurya takma ismini verecek Glenn’in yukarıda alıntılanan cümlesi üstünde dönüyor. Tek bir nesil yeter diyor Flurya, tek bir nesili yok etmek yeter, insanlık denen hayal kırıklığından kurtulmak için.
Çok da uzak olmayan bir gelecekte, ülkelerin ve hükümetlerin, güç ve etkilerini açıkça göstermekten artık çekinmeyen, kendilerine ait kolluk kuvvetleri olan büyük şirketlerce yönetildiği bir zamanda geçiyor roman. Bu büyük şirketler, ana merkezlerinin, araştırma enstitülerinin bulunduğu ve çalışanları ile ailelerinin yaşadığı, büyük, kapılı, ileri seviyede korunaklı, refah içindeki sitelerde konuşlanmışken insanların çoğu -ve tabii bu şirketlerin de müşterilerinin çoğudışarıdaki dünyada giderek kötüleşen çevre koşullarına karşı yaşam mücadelesi vermektedir. Şirketlerin yönettiği bu dünyada bütün bilimsel gelişmeler ve teknoloji artık alenen şirketlere aittir ve kapitalist gelişmenin, halkı uyuşturmanın hizmetindedir. Yani her şey haliyle satış odaklıdır ve kaynakların da ekolojik dengenin da gittikçe artan bir hızla yok edilmesine sesini çıkartacak pek az insan kalmıştır. İnsanların zaaflarını sürekli suistimal ederek onları daha fazla satın almaya iten sentetik ürünler üreten bu şirket devletlerin üretimlerinin ana kalemleri ise güzellik ve sağlıktır.
Bütün kötülükler olağanlaşır

Atwood’un resmettiği dünyadaki sistemde iyiye doğruya güzele dair bir nüve bulmak çok zor olmasına rağmen, şirketlerin üretimlerini güzellik ve sağlık odaklı yapmasının ironisi gözden kaçmaz kaçmamasına ama Atwood, okuyucusunu bu kadarla bırakmaz: Acımasız, güce dayalı, içinde yaşanması zor ve yapılanların tahammül sınırlarını zorladığı bir teknokrasiyi anlatır. Gen teknolojisinin ilerlemesi ile insan dokuları verilerek insanlara organ üretilmesi için tarla gibi kullanılan domuzlar, insanlara istedikleri renkte ve şekilde gür ve sık saçlar üretmek için yünlerinin geni değiştirilmiş koyunlar, çocukların eğlenmesi ve ev içinde kaybolduklarında kolay bulunmaları için neon yeşiline dönüştürülmüş tavşanlar gibi gelişmeler bir yanda; devamlı izlenilen ve izleyen bir dünyada görülebilmek için yapılan ve ratingi yükseltmek için dehşeti, şiddeti gittikçe artan gösteriler, bio-terörizm tehditleri diğer yanda, insana kaçacak yer bırakmaz. Bu yarı-distopik teknokraside insanlığa dair iyi ve doğru adına ne varsa hepsinin hızla tükenişini ve bütün bu kötülüklerin olağanlığını izler, romanda anlatılan insanlığın sonunun, aslında virüsün baş göstermesinden çok önce geldiğini görürüz.
Virüs salgınının sebebi kitabın sonuna dek kendini belli etmezken, romanın anlatıcısı Jimmy’nin çobanlığını yaptığı yeni bir tür insansı yaratık kabilesinden de bahsetmek gerekir. Jimmy’nin çocukluk arkadaşı ve sonrasında patronu genetik mühendislik dahisi Flurya tarafından sentezlenmiş bu yeni insansı grubu, belli ki insanlıktan sonra gelecek insanlar olarak dizayn edilmişlerdir. Doğanın ve insanların tüm üstün özelliklerini alıp insanın rekabete ve hırsa dayalı özelliklerinin çıkartılması ile oluşan bu deney-insanlar, Cennet Bahçesi’ni andırır korunaklı alanlarından, insanlardan temizlenmek suretiyle masumiyetlerine hazır hale getirilmiş dünyaya Jimmy önderliğinde salınırlar. Burada Atwood’un ironisi yine göze çarpar, kıyamet sonrası dünyada kanlı ve çürümüş zombiler değil; genetikleri ile oynanmış, ölüm hisleri olmadığı için öleceklerinden bihaber (yani sonsuza dek yaşayan), estetik olarak komik sayılacak derecede mükemmel canlılar dolaşır.
Dünya üzerindeki tek insan olduğunu düşünen ve korunaklı alanından bütün dünyanın nasıl pandemiye yenik düştüğünü izlemek zorunda kalan Jimmy, roman boyunca yarı meczup şekilde “Hangisinin daha kötü olduğunu bilmiyordu; bir daha elde edemeyeceği geçmiş mi, eğer fazla berrak bir şekilde bakarsa onu yok edecek şimdi mi? Ve, tabii ki bir de gelecek vardı. Vertigonun ta kendisi.” Jimmy’nin ruh hali aslında pandemi öncesi umutsuz insanlığın çaresizliğini de yansıtmaktadır. Romanın sonunda baş gösteren beklenmedik olay ise Jimmy’yi yine bir ahlaki ikilemde bırakır.
Bir uyarı rehberi gibi okunabilir
Antilop ve Flurya tek başına rahatlıkla okunur bir kitap olmakla beraber devamı olan Tufan Zamanı (2009) ve Delli- Addem (2013) ile Margaret Atwood anlattığı dünyanın sonu hakkındaki “spekülasyon”larını tamamlar. Tufan Zamanı, Antilop ve Flurya’da anlatılan olaylara, sitelerin dışındaki avamların dünyasından, özellikle de Tanrının Bahçıvanları denilen çevreci bir grubun perspektifinden bakar. Bu grup binaların çatılarında kendilerine bahçeler yapmakta ve gelmesini bekledikleri “susuz tufan” için hazırlanmaktadırlar.
Nitekim, bir önceki romanda bahsedilen virüs salgını tüm dünyayı sardığında, bekledikleri tufanı da bulmuş olurlar. DelliAddem hayatta kalanların tufandan sonraki dünyaya uyum sağlama çabalarını anlatmaya devam eder.
Bu kitap basıldığı sene çevreci gruplar tarafından büyük rağbet görür ve Atwood’dan kitap tanıtımı için gittiği dünya şehirlerinde kitabın içindeki Tanrının Bahçıvanları’na ait ilahileri okuması istenir, bunun için törenler düzenlenir. Kitaplara yönelik ilginin sadece geçici heves olmadığı aşikar. Antilop ve Flurya’yı özellikle de şu günlerde bir uyarı rehberi gibi okumamak zor. Kendisini uzun ve güçlü görünen yapılara ve aşılmaz gözüken teknolojilere hapseden, doğaya ve çevresine –dolayısıyla aslında kendisine de- gereken saygıyı gösteremeyen insanlığı ve çıkmazlarını anlatan kitaplardaki en dikkat çekici husus şu sanırım: İnsanlık yok olurken dünyanın dönmeye, dönerken güzelliğinden hiçbir şey kaybetmemeye devam etmesi. Atwood, tufanı resmederken bir yandan ağaçları, hayvanları, çiçekleri anlatmayı da sürdürüyor. İnsanlık için kıyamet kopsa dahi çiçekler açmaya devam ediyor. Dünya insanlığa verebileceği en güzel cevabı böylece veriyor.

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Polisiye tutkunları, İskandinav polisiyesinin türün içinde nasıl bir ağırlığa sahip olduğunu iyi bilirler. Özellikle son yıllarda Türkçeye kazandırılan yeni yazarlarla beraber, bu soğuk toprakların suç öykülerine olan ilgimiz gitgide artıyor. Bunlardan biri de Türkçe için kısmen yeni, fakat İskandinav polisiyesi için artık klasikleşmiş bir seri; Martin Beck.

 

Türk edebiyatının önemli kalemlerinden biri olan Nezihe Meriç’in Keklik Türküsü adlı öyküsünde çok beğendiğim iki cümlesi vardır: “İnsanın evi çok güzel olmayabilir diye düşünürdü. Ama evine giden yol, ille güzel bir yol olmalıdır.” Bu iki cümleyi, ebedi evinden çıkmış insanın yine oraya dönerken uğradığı bir ev olan dünya hayatı üzerinden bir metafor olarak düşünürüm.

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Kulis

''Roman, Tanpınar'la kendim arasında bir med cezir''

ŞahaneBirKitap

Haruki Murakami’nin Türkçeye yeni çevrilen romanı Dans Dans Dans’ını Renksiz Tsukuru Tazaki’nin Hac Yılları ve Yaban Koyununun İzinde romanlarıyla birlikte değerlendireceğim. Dans Dans Dans’la Yaban Koyununun İzinde’nin kahramanı aynı. İki roman boyunca onun başından geçmiş türlü olayları okumamıza rağmen, ismini halen bilmiyoruz.

Editörden

Ülkelerin edebi gündemiyle siyasi gündeminin kesiştiği yerlerin az olduğu düşünülür. Uzaktan bakınca öyledir de aslında. Edebiyat, elindeki en büyük imkân olan “zamandan ve mekândan” bağımsız olma lüksünü kıyasıya kullanır. Bir kitabın yazıldığı koşullar önemlidir ama o kitap yazıldığı zaman ve mekânı da aşarak, dünya edebiyat hafızasının bir yerlerine yerleşir.