Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Toplama Kampı Falan Yok!



Toplam oy: 12
Amerika’ya Tuzak kitabında Philip Roth, kötülükle yüzleşememe, ona inanamama nosyonu üzerine kuruyor romanını. Kötülükle yüzleşemeyen karakterlerden birinin verdiği tepki, gördüklerine rağmen yaşanmış olana inanmayan, inanamayan insanların verdiği tepkiye ne çok benziyor: “Ne toplama kampı ya? Toplama kampı falan yok! Her kelimesi yalan, saçmalık!”

“Hakikatin yalan, yalanın da hakikat gibi göründüğü bir dönemeçteyiz şimdi.” 

-Theodor Adorno

 

2004 yılında yayınlanan Amerika’ya Tuzak, 1940 başkanlık seçimlerini Franklin D. Roosevelt yerine Charles Lindbergh adlı bir uçak pilotunun kazanmasını konu alıyor. Kurmaca bir karakter değil Lindbergh; Hitler’e “büyük adam” diyen Nazi sempatizanı bir kahraman. Ailesiyle yaşamını sürdürdüğü evde çocuğu kaçırılıp öldürülen Lindbergh, dönem Amerika’sına damga vurmuş ve bu kaçırılma kendisine büyük sempati duyulmasına yol açmış. İşte Roth buradan yola çıkıyor; çocuğu öldürülen ve herkesin acıdığı Nazi sempatizanı bu pilot, ABD başkanlık seçimlerine girseydi ve Franklin D. Roosevelt yerine Charles Lindbergh seçilseydi, ABD’yi nasıl bir gelecek beklerdi?

 

 

Amerika’ya Tuzak alternatif bir tarih yazımı. Roth, kitabında kötülüğü bir savaş sonrası yıkımı anlatır gibi anlatmıyor. Günbegün ilerleyen, toplumun her kesimine sirayet eden bir ırkçılık virüsünden söz ediyor. Bir toplumun içine sızan ve her an ortaya çıkmak için teyakkuzda bekleyen bir kötülük nosyonundan söz ediyor aslında; yönlendirilmeye hazır kitleler, “kötü” bir başkan tarafından inanması imkânsız bir nihai sona doğru yönlendirilir. Karşı karşıya kalınan kötülük o kadar aşırıdır ki inanılması mümkün değildir. Burada Arendt’e dönmeli; soykırıma dair karşı karşıya kaldıkları kötülüğü Günter Gaus’a şu sözlerle aktarır: “Nihai olan 1933 yılı değildi. En azından benim için. Nihai olan Auschwitz’i duyduğumuz tarihti. 1943. Kocam ve ben Nazilerin her şeyi yapabileceğini düşünüyorduk ama inanmadık. (...) Eşim bu kadar aptal olma, her şeye inanıyorsun dedi. Altı ay sonraysa hepimiz inandık. Kanıtımız vardı. İşte gerçek şok buydu.”
Her şeyin yanında, cenazelere yapılan muameleyi kastediyordu Arendt. Bir insan için bu denli kötülükle yüzleşebilmenin ne kadar zor olduğundan söz ediyordu. Roth, tam da bu kötülükle yüzleşememe, ona inanamama nosyonu üzerine kuruyor romanını. Kötülükle yüzleşemeyen karakterlerden birinin verdiği tepki, gördüklerine rağmen yaşanmış olana inanmayan, inanamayan insanların verdiği tepkiye ne çok benziyor: “Ne toplama kampı ya? Toplama kampı falan yok! Her kelimesi yalan, saçmalık!”
Kötülüğe giden yol
Roth, kitabında sadece Nazilerin kötülüklerine değinmiyor. Kendi cemaatine de şedit eleştiriler yöneltiyor. Haham Bengelsdorf karakteri, Nazi ABD başkanını destekleyen figürlerden. Kendi insanının yok oluşuna giden yola taşları döşeyen bir haham karakteri kulağa tuhaf geliyor olabilir. Roth, burada Nazilerin soykırımıyla bir alegori kuruyor olmalı. Kötülüğün Sıradanlığı kitabında, Yahudi liderlere değinen Arendt’i hatırlamakta fayda var: “Yahudiler yönetim ve güvenlikle ilgili işlere yardım etmeseydi (...) -Berlin’de toplama noktalarına gitmeyen Yahudileri yakalama görevini sadece Yahudilerden oluşan bir polis gücü yerine getirdi- ya tam bir kaos yaşanırdı ya da Almanların ihtiyaç duyduğu işgücü tükenirdi. (...) Bir Yahudi’nin gözünde, Yahudi liderlerin kendi insanlarının imhasında oynadıkları rol, bu baştan sona karanlık hikâyenin şüphesiz en karanlık bölümüdür.”
Philip Roth, her halükârda kötülüğe giden yolun iyi niyet taşlarıyla döşeli olduğunu anlatıyor Amerika’ya Tuzak kitabında. Amerika’ya Tuzak, yılın en iyi kitaplarından; bunda çevirmen Merve Sevtap Ilgın’ın hakkını da teslim etmek gerek.

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

İlk romanımın dosyasını yayınevine gönderdikten sonra yayıncımla görüşme günlerini iple çeker olmuştum. Çok sevdiğim kelimelerimin lezzetinin nasıl olduğunu merak ediyordum. Genel olarak beğenildi ve kıymetli Melike Günyüz ile kitabım üzerine konuşma keyfini doyasıya yaşadım.

Suçlar ne denli çeşitliyse, suç edebiyatındaki polis imgesi de o denli çeşitlidir. Yakışıklı, karizmatik, zeki, iyi, kötü, babacan, sert… Alman yazar Volker Kutscher, kitabı Islak Balık’ta adeta ihtimaller dahilindeki polis tiplerini harmanlayarak oluşturduğu son derece ortalama bir karakterin, gayet sürükleyici hikayesini anlatıyor okuyucuya; dedektif Gereon Rath.

 

Kelimeler içinde deneyimlerin, fikirlerin ve düşlerin aktığı bir nehir yatağı benim için. Dünyayla bağımı bu nehrin uzayıp dört bir yana yayılan kolları aracılığıyla kuruyorum. Kelimelerin harflerden değil de anılardan oluştuğunu düşünürüm sık sık. Bellek sayısı kadar mana içeriyorlar bana kalırsa. Bu manaları keşfetmenin yolu da daha çok hikâye dinlemekten, okumaktan geçiyor.

Şiirde, mimaride, edebiyatta, hatta musikide sanatın en yüksek örnekleriyle bütünleşen dini tecrübe, sanki sinema sanatı söz konusu olduğunda o cömert ilhamlarını esirgemiş gibidir.

Bir şiirin içinde tarihler geçiyorsa, şiirle tarih arasında kurulması elzem bağları hatırlarım ilk elde. Tarihsiz şiir de, şiirsiz tarih de muhaldir. Bilincimizin dehlizlerinde iki fiyakalı dedektif gibi dolaşır her ikisi de. Birini diğerinden ayırmak ne derece mümkün? Türkçenin tarihi şiirimizin de tarihi değil midir bir bakıma? Bu bağı nerede aramalı?

Kulis

''Alimlerin Yaşadığı Evde Kedi de Alim Olur''

ŞahaneBirKitap

Rumen düşünür E. M. Cioran, kendisiyle yapılan söyleşilerden mürekkep bir kitap olan Ezeli Mağlup’taki söyleşilerinden birinde, kendi yazma serüveni üzerine şunları söyler: “Eminim ki eğer kâğıtları karalamasaydım, uzun zaman önce kendimi öldürmüş olurdum.

Editörden

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.

Hatıraları bile yaşamıyor artık

Tarih kitaplarının resmettiklerinden

Ve kanımıza karışan

Kanımızdan taşan şarkılardan başka

Şarkılar

Zenci diline yabancı

Ve hüzünlü kelimelerle söylenmiş.

Çoktandır

Öylesine uzak ki bize

Afrika.