Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Aklınızın Eşiğine Davet



Toplam oy: 1005
Halil Cibran
Yaba Yayınları

Halil Cibran’ın ‘Kâfir Halil’ adlı uzun öyküsü,  Ekim 2009’da, Yaba Sahaf Cep Kitapları tarafından yayımlandı.
Kâfir Halil’in tipik bir Cibran metni olduğu söylenebilir.

Hikâyeye göre yetim Halil’in sahibi, Qezhiya Manastırı’nın zenginlik ve bolluk içinde yaşayan keşişleri ve rahipleridir. Halil, manastırın hak hiyerarşisinde alt seviyededir. Kilisenin sığırlarına çobanlık eder, kuru ekmek ve kaba döşekle ödüllendirilir. Derebeyleri, çıkarları için, Tanrı'nın adını kullanarak halkı ezen kiliseye yaslanırken, kilise halk üzerinden kazanan derebeylerinden nemalanır. Halil ise ne ruhban sınıfındakilere benzer ne de serflere.

Halil, semavi iradenin, horlanarak yaşamasına göz yummayarak gözleriyle kulaklarını açtığına, böylece ışığı görüp,  gerçeği anladığına inanır.  Sözünü sakınmadığı için rahiplerce dışlanır, nihayet zemheri ayında manastırın kalın duvarları dışına, doğanın hırçın kollarına bırakılır. Sonrası Şeyh Abbas’ın köyüne çıkan yolda verilecek irade savaşıdır. Halil, karanlık Lübnan dağlarından, gırtlağından kopup tipinin uğultusuna eklenen son çığlığını şans eseri duyan ana kız sayesinde kurtulacak ve insanlıktan arta kalan değerlerin mirasçısı olarak ana kızın köyünü içine düştükleri gafletten uyandıracaktır. Bu çabanın söze geldiği uzun monolog, Cibran’ın öyküsünün can damarında dolaşan kandır.

Monolog Halil’in kendisini öfkeyle seyreden köylülere dönerek;

 “Benim ailem ve aşiretim yoksullar ve mazlumlardır. Bu geniş topraklar da benim memleketimdir” demesiyle başlar. Şeyh Abbas, Halil’in söze giriş cümleleriyle alay edecektir:

“Senin onlardanım dediğin kimseler senin cezalandırılmanı istiyorlar ve vatanım dediğin topraklar da senin orada kalmandan hoşlanmıyor.” Bu açıklamadan itibaren Halil, köylünün  bilmesi gereken ‘gerçeği’ ardı ardına dile getirecektir:

“Cehalet içindeki halklar en şerefli evlatlarını tutuklayıp zalimlerin eline teslim eder, aşağılanmış ve onuru çiğnenmiş ülke de sevenlerine zulmeder. Fakat iyi çocuk, hastalandı diye annesini terk eder mi, merhametli kardeş, kardeşini mutsuz olduğu zaman terk eder mi? Bugün beni tutuklayıp sana teslim eden bu zavallılar kalplerindeki tohumları senin tarlana ekiyor ve bedenlerindeki kanlarını senin ayağının dibine döküyor. Yurttaşı olmamı reddeden bu topraklar da zalimleri ve despotları affetmeyerek yutacaktır. (...)”

Yazar, şair, ressam ve düşünür olan Halil Cibran’ın öyküdeki köy için kurguladığı feodal gerçekliğin deneyimlerimize yakınlığı, öykünün gerçeklikle sorunlu ilişkisini önemsizleştirir. Köye gelen yabancının değiştirme gücünün çelişkili hali, metnin bir çeşit ütopya olarak okunmasını da sağlar.

Esas olarak, aktarılan hikâyenin mekâna, zamana, olaylara ayna olma özelliği dikkat çeker. Kâfir Halil, bu haliyle, kültürel planda da insanı şekillendiren coğrafyanın, dünya için geçerli en yalın değerler alanına yaslanan, edebiyata kazandırılmış bir aydınlatma metnine benzetilebilir. Uzun öykü sona erdiğinde okur, her durumda bir seçim yapılabileceğini fark edecek, kendi koşullarında yapılabilecek seçimler üzerine düşünmeye girişecektir.

Cibran’ın metinlerinden birinde yer alan şu cümleleri hatırlayınız: "Hiç kimse size, içinizdeki bilginin şafağında halen yarı uykuda olandan bir zerre fazlasını açıklayamaz. Takipçileri arasında mabedin gölgesinde yürüyen bir öğretmen, size bilgeliğini değil sadece inancını ve sevgisini verebilir. Eğer gerçek bir bilgeyse, bilgeliğinin evine davet etmek yerine, sizi kendi aklınızın eşiğine doğru yönlendirir.”

Kâfir Halil, bir hikâyedir, ancak kurgusu itibariyle, Cibran’ın benimsediği değerlerin (bağlılık, başkalarını incitmemek, yardımseverlik, dürüstlük, adil olmak, herkesin hakkını gözetmek vb.) yarattığı dünya görüşüne, düşünürün verimi olacak paylaşım zeminini sağlama işlevi görür. Fakat tam da yukarıdaki cümlelerin işaret ettiği gibi, uzun monoloğa rağmen, metin hiç de didaktik değildir.

Tam adı Cübran Halil Cübran olan Halil Cibran, 1883’de Lübnan’da doğdu. On iki yaşında Lübnan’ın Quadicha Vadisindeki Bhserri Köyü’nden ayrılarak ailesi ile birlikte ABD’ye gitti. Sonraki yaşamı, Boston – Beyrut – Paris – New York – Boston arasında geçti.

Yüksek öğrenimini Beyrut'taki El Hikmet Medresesi'nde (Bilgelik Okulu) tamamladı.

Cibran, 1902-1908 yılları arasında yalnızca resim yaptı. 1908'de Paris'e, Güzel Sanatlar Akademisi'ne giderek üç yıl boyunca büyük heykeltıraş Auguste Rodin'in öğrencisi oldu.

İlk kitabı "The Madman-Deli" 1918’de yayımlandı. Yapıtları yirmiden fazla dile çevrildi. "The Prophet-Ermiş" (1923) adlı kitabı ününü ve dünya çapındaki bilinirliğini pekiştirdi.

Kırık Kanatlar ve Asi Ruhlar adlı kitaplarının ardından bağlı olduğu Hıristiyan Marunî Kilisesi’nden aforoz edildi. Büyük düşünür, yazar, şair, ressam Cibran, öldüğünde 48 yaşındaydı. Naaşı, memleketine, Mar Sarkis Manastırı’na ölümünden çok sonra getirilebildi, ancak kemikleri mezarından çalındı.

Cibran, Lübnan’ın kültür mozaiğinden (Şii, Sünni, Hıristiyan Marunî... Arap, Ermeni, Dürzî vb.) beslendi, Batı’daki hayat deneyimiyle zenginleşti, tüm sanat üretimiyle dünya halklarının sevgi, saygı, uyum ve farkındalığına hizmet etti.

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

The Irishman vizyona girmeden hemen önce Martin Scorsese New York Times için bir yazı kaleme alır. Büyük yönetmen yazısına, Empire muhabirinin Marvel filmleri ile ilgili sorusuna verdiği cevabı hatırlatarak başlar: “Ekim başlarında İngiltere’deyken, Empire dergisiyle bir söyleşi yaptık. Marvel filmleriyle ilgili bir soru soruldu. Ben de cevapladım.

Bir metni nasıl anlamalıyız? Metinde geçen kelimelerin tek tek anlamlarını bir araya getirerek bir metni anlayabilir miyiz? Keşke bir metni anlamak bu kadar basit olsaydı değil mi? Niçin ihtiyaç duyuyor insanlar ironiye? Yani bir yazar ne söylemek istiyorsa onu ifade etmiyor da niçin Eski Yunanca’da “kandırmak” anlamına gelen bir fiilden türetilen “eironeia”dan kaynaklanan ironiye başvuruyor?

Mehmet Eroğlu İyi Adamın On Günü’nü 2019’da yayımlamıştı. Üç ay içinde yazdığı Kötü Adamın On Günü’nü ise, 2020’nin başında çıkardı. Benzer atmosferlere sahip her iki roman da. İkisinin de kahramanı aynı: Sadık. Kötü Adam’da ismini değiştiriyor; Adil oluyor bir süre, sonlara doğruysa Öcal. Fakat itkileri, tepkileri, düşünceleri üç aşağı beş yukarı aynı, “iyi Sadık”la, “kötü Sadık”ın.

Geçtiğimiz günlerde Yapı Kredi Kültür Sanat’ta, hıncahınç dolu bir salona sığamayıp kapının dışına, oradan da merdivenlere taşan bir söyleşiye katıldım.

“Hiçbir şey dikkat çekme arzusu kadar sıradan değildir.” 

William Shakespeare

 

Kulis

“Öldürme Üzerine Kısa Bir Film Bana İlham Veren Başlıca Yapıt”

ŞahaneBirKitap

Son yıllarda, sürekli dile gelen bir soru var edebiyat çevrelerinde: Öykü yükseliyor mu? Şiirin ulaşılmaz yeri ve romanın tükenmeyen gücünün yanında öykü türü hep bir muammanın kucağında dolaşıyor hâlbuki. Düne, bugüne, hatta yarına baktığımızda öykünün, özellikle Türk edebiyatında, hep arada kalmış bir konumda olduğunu görüyoruz.

Editörden

Edebiyatın kendine özgü mekânları vardır. Muhitler burada bir araya gelir. Mahfil olurlar. Okumak ve yazmak yalnızlık ister. Ama okuduğunu ve yazdığını paylaşmakla görevlidir her tutkulu okur ve yazar. Okumak soylu bir eylemdir. Yazmak ise o eylemi bambaşka kişilerle paylaşma işlemidir. Goethe, “Seni anlayacak bir kişi bile bulduysan ciltler dolusu yaz” der.