Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Türden türe yetenekli Bay Ishiguro



Toplam oy: 175
Kazuo Ishiguro
Yapı Kredi Yayınları
Yeni romanı Gömülü Dev yayımlandığından beri Kazuo Ishiguro, İngiliz yayın piyasasının en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Olay, fantastik/mitik bir anlatı damarına, şimdiye kadar yabancı durmuş bir kıdemli yazarın girip giremeyeceğiyle ilgili...

Yetenek, birikim, deneyim, mesele... Yazarların sahip oldukları bu değerler doğrultusunda ömürleri boyunca kurdukları metinler, zamanın ruhunun neresine düşeceklerini, gelecek günler için de geçerli olup olmayacaklarını, okurların raflarında ve akıllarında ne kadar yer tutacaklarını ve kişisel hayallerini ne ölçüde gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceklerini belirler. Bu iç değerlerin dışında elbette piyasa ya da kurum şartlarına ne kadar uyum sağladıkları da etkilidir; ama kişisel değerler, dünyevi şartlardan önce gelir. 

 

Yukarıda saydığım bu değerler, az ya da çok insanın içinde öz olarak bulunur; ama asıl olarak zamanla -önce büyürken, sonra da faaliyete geçince, yani yazıp yayımlarken- gelişir. Evet yetenek genetik olarak aktarılır ekseriyetle; doğru koşullarda işlenerek muazzam boyutlara getirilebilir fakat işlenmezse er ya da geç söner. Birikim, dünyayla ilgili enformasyonun ve yöntemlerin kişiye aktarımı ya da kişi tarafından toplanmasıyla oluşmaya başlar; deneyimle birlikte anlamlandırılarak da nasıl kullanılabileceğini, neyin tercih edileceğini belirlemek mümkün olur. Nihayetinde mesele, kişinin içindekileri dışarıya ne bağlamda aktaracağını ve kimlere neler sunacağını belirler, meselesini doğru seçemeyen bir yazar, tüm yeteneğine, birikimine ve deneyimine rağmen, nafile çabalamış olabilir...

 

Dünyayla aynı anda bizde de yayımlanan yeni romanı Gömülü Dev yayımlandığından beri Kazuo Ishiguro, İngiliz yayın piyasasının en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Olay, fantastik/mitik bir anlatı damarına, şimdiye kadar yabancı durmuş bir kıdemli yazarın girip giremeyeceğiyle ilgili gözüktü daha çok, hele ki Ursula K. LeGuin'den henüz daha ilk adımda sıkı bir alan savunması gelince, fantazyaya hevesin düz (straight) bir yazara (ki Ishiguro'nun melezlikleri ve heybesindeki diğer yapıtları onu hiç de “straight” göstermiyor) mübah olup olmayacağıyla başlayan tartışma, daha mutedil yazarlar tarafından, “Ne güzel, sahne ışıkları fantazyaya çevriliyor; marjinal türler merkeze yaklaşıyor!” nidalarıyla olumlu bir seyre döndü.

 

Kabaca, Kral Arthur sonrası dönemde, mistik bir unutuştan mustarip yaşlı bir çiftin, Britonlar ile Saksonların düşman kardeşler olarak tetikte yaşadıkları bir coğrafyada, oğullarının köyüne doğru seyahate çıkmaları ve devler, ejderler, savaşçılar ve Yuvarlak Masa emeklileriyle dolu bir macera yaşamaları olarak özetlenebilecek bu roman, çoksatar listesinin tepesine -en azından İngiltere’de- kuruldu. Kelli felli profesörlerin (Tolkien, Lewis) Oxford'un taş binalarından dünyaya saldıkları, Kuzey Avrupa mitolojilerinden kanatlandırdıkları devasa arayış (quest) romanlarının muazzam bir kültürel katman yarattığını ve sadece okurlar açısından değil, anlaşıldığı kadarıyla Ishiguro gibi yazarlar açısından da cazip gözüktüğünü anlıyoruz. (Sırası gelmişken bu türün en neşeli temsilcilerinden biri olan Terry Pratchett'ın ölümünden duyduğum esefi de belirteyim, nedense fantezi/bilimkurgu yazarları erken ayrılıyor bu dünyadan. Hep dendiği gibi: “Thanks for all the fish.”) İşte bu katmanın içinde, türün görsel boyutlarından çok dilsel nitelikleriyle ön plana çıkan ve bize meselenin önemini gösteren LeGuin gibilerinin uyarı atışını ciddiye almakta yarar da var.

 

Saklı bir olasılık

 

 

Ishiguro'nun fantastiğe açılmasının, külliyatına bakıldığında, mutlak sonuç olmasa da bir olasılık olarak saklı bulunduğunu söylemek gerekir. Her yazdığı romanda bambaşka bir tarz deneyen ve her denemesiyle ödüllere aday olup kazanan, dolayısıyla yeteneği kabul görmüş bir isim ne de olsa. 1982'de yayımladığı Uzak Tepeler’den başlayarak, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra bambaşka koşullarda yaşamaya başlayan ince ruhlu usta bir ressamın perspektifinden kaleme aldığı ve karşılığında Whitbread Ödülü'nü aldığı An Artist of The Floating World (Değişen Dünyada Bir Sanatçı) ve 1989 Booker'ına layık görüldüğü ve filme de aktarılan, yine İkinci Dünya Savaşı'nı ama bu sefer Britanya'da, bir kahyanın anımsayan zihninden kurguladığı Günden Kalanlar'da görece normal (belki biraz Proustiyen) bir edebiyat yapan Ishiguro, 1995'te yayımladığı Avunamayanlar ile anlatının Kafkaesk boyutuna geçip, rüya niteliğinde, kurgusal bir Mitteleuropa kentinde, Roman Polanski'nin sinemaya uyarlamaktan hoşlanacağı müzisyen bir başkarakter barındıran, postmodern bir roman yazarak konvansiyonlara pek bağlı kalmayacağını ilan etti. Bu andan itibaren her romanı bir janr romanı olmaya başladı ve temel meselelerini (iki farklı ve düşman toplum arasında kalmak, gerçekle fantezinin birbirine karışması, insan ilişkilerinin incelikler yüzünden yön değiştirmesi, hatırlananların gerçekliğinin sorgulanması vs) çok başarılı farklı türden kitaplarla ortaya koydu: Şanghay'da geçen bir dedektiflik öyküsü olan Öksüzlüğümüz'de, 1990'lardan 1930'lara geri giden ve yine İngilizler, Japonlar ve Çinlilerin arasında kalanları anlatır. Bilimkurgu sayılabilecek, erkenden kültleşen, filme de aktarılan Beni Asla Bırakma romanındaysa, İngiliz kolej öğrencileri görünümlü fakat aslında yedek organ için klonlanmış gençlerin ilişkilerini kurgular. İşte şimdi sıra, Avalon'un sislerinin dağılmadığı bir Arthur dönemi öyküsüne gelmiş gözüküyor, janr'ları elden geçirmeye devam ediyor.

 

Yeteneği zamanında Granta dergisi tarafından muştulanan (on yıl arayla iki kez gelecek vaat eden genç Britanyalı yazarlar arasında gösterilmişti), birikimi İngiliz edebiyatı alanında olan, deneyimi sayısız ödülle ve adaylıkla kanıtlanmış Ishiguro'nun, bu yeni fantazya yolculuğunda başarısını belirleyecek olan kriter bence "mesele"si olacaktır. Eğer fantazyanın Panteon'una son yıllarda giren George R. R. Martin ya da J. K. Rowling gibi isimlerin yaptıklarını Ishiguro yapmaya kalkışır ve hedefini sadece filme aktarılan, çok satılan, bol akçe getiren bir yapıt ortaya koymuş olmakla sınırlarsa, çok dünyevi davranmış olur ve o Panteon'a yerleşemez. Ama diğer romanlarında yaptığı gibi, türü yazar olarak bugüne kadar önemsediği meselelerini geliştirmek ve farklı okurlara da ulaştırmak için yeni bir mecra olarak seçtiyse, bu hiç de vahim değildir ve hem Ishiguro'nun sadık okurları hem de fantazyanın alan savunmacıları bu kesişimden kazançlı çıkabilir.

 

 


 

 

* Görsel: Güneş Engin

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Hasta ve geri döndürülemez biçimde sakatlanmış çocuklarla dolu bir hastanenin koridorlarında dolaşırken, Scott Stambach’in beni oraya nasıl sürüklediğini merak etmekten kendimi alamadım. Belki özel ihtiyaçları olan çocuklara öğretmenlik yapması, belki de Çernobil gibi bizi de çok yakından etkileyen bir konu seçmesi bu etkiyi yaratıyordu.

Üç Yaşam’ın orijinali yayımlandıktan kısa bir süre sonra, 1910’da, Chicago Record-Herald gazetesinde kitap hakkında şöyle bir yazı yer almış; "Stein, hayata dair parçaları değil, hayatı olduğu gibi ortaya koyuyor.’’ Kimilerine göre modern edebiyatın en önemli eserlerinden biri olan Üç Yaşam, başta Hemingway olmak üzere birçok yazarı etkilemiş, ilham kaynağı olmuş.

“Ardıç ağacı kutsal kabul edilmiş bir bitkidir, uzun ömürlüdür. Tohumu nice hastalığın tedavisinde ve yemeklere koku ve tat vermek amacıyla da kullanılır…” gibi bir sözlük tanımıyla açılıyor Selçuk Altun’un Ardıç Ağacının Altında başlıklı yeni romanı. Kapağında ise, arka planında bir ardıç ağacı bulunan,  Da Vinci imzalı bir portre olan Ginevra de’ Benci yer alıyor.

Kirliydi Kar’ın bıraktığı tat, “Çeviriyi 69 yıl beklediğimize değdi!” dedirtecek cinsten. Hemen söyleyelim, Georges Simenon’un ünlü karakteri Maigret’nin yer aldığı bir romanı değil elimizdeki; fakat bu durum onun kuşkuya, suça, adalete, yargıya ve yazgıya değinmediğini ya da daha az değindiğini kesinlikle düşündürmesin. Aksine tam da bu konuları işliyor Kirliydi Kar.

İçinde yaşadığınız dünyayı ve onun güncel gerçekliğini bir yandan deneyimlerken, aynı gerçekliği eşzamanlı olarak çağdaşınız bir yazarın gözünden okumak, okur ile eser arasında normalde olmayan bir ilişki kuruyor.

Söyleşi

İrem Çağıl ile söyleşi:


“Bize sunulan şey ‘iyi’ olmayınca ‘iyi olanı’ bizim arayıp bulmamız gerekiyor.”


Ece KARAAĞAÇ


ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.