Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap

Eleştiri

Eleştiri

Yüzüğün ortasında ve dışında kalan boşluk; biz ölüm diyelim kısaca buna



Toplam oy: 832
Sibel Torunoğlu
Sel Yayıncılık

“Nesnelerin bir ters yüzü vardı, insan aklını kaçırdığı zaman bunu görürdü...” diyor J. P. Sartre. Sibel Torunoğlu, aklını kaçırmış nadir yazarlarımızdan. Ama kaçırılmış bir aklı bu denli kontrol altında tutabilen, sözcüklere hükmedebilme yolunda bir avantaja dönüştüren ve zikzaklar çizerek ilerleyen metinlerde bu denli ayakları yere basan bir kurgu oluşturabilen nadir yazarlarımızdan aynı zamanda.

Aslında, Sartre’ı haksız çıkartırcasına, nesnelerin ters yüzünü görmüyor, görse de önem vermiyor o yüzlerine. Ama insanların ters yüzü söz konusu olunca, o noktada, kendini kaybedercesine kalem oynatıyor Sibel Torunoğlu.

Daha önce Travesti Pinokyo, Tımarhane Günlüğüm ve Geri Gelen Ayna adlı kitapları yayımlanan Torunoğlu, yarattığı anti-kahramanların çoğunu sokaklardan seçmesi ve sıradan insanlara “tuhaf” gelecek olay örgüleriyle, aslında Türkiye’de çok kısır sayılabilecek ve nitelikli örneklerine çok nadir rastladığımız Yeraltı Edebiyatı’nın da önemli yazarları arasında olduğunu kanıtlamıştı. Bu noktada, altını ısrarla çizmemiz gereken şey “içtenlik” bence. Çünkü Torunoğlu’nun, ürettikleriyle Yeraltı Edebiyatı’na dahil olma gibi bir kaygısı yok, hatta, belki de rahatsız olacağı bir durum bu. Yine de, kendi dünyasını bütün içtenliğiyle yazdığı ve yazdıkları yalnızca kendi dünyasının ürünü olamayacak kadar sağlam bir kurguyla kotarıldığı için ortaya “sahici” bir metin çıkıyor. Sahici ve sarsıcı!

Gelelim romana adını veren “Dejavu” sözcüğüne. Hepimiz dejavunun anlamını biliyoruzdur elbette ama bir de Torunoğlu’ndan dinleyelim:

“Dejavu tam olarak budur. Hayatın ya da ölümün hatırlanması. Hayat bir yüzüktür parmağa geçen. Halkanın ortasındaki boşluk ve yüzüğün dışındaki boşluk ölümdür.

Dejavu varoluşun grameridir. Varoluşun edatları, zamirleri, tümleçleri de vardır.
Bundan sonra anlatılanlar, yani bu oyunlar, yaşanan birçok farklı ölümün, ölülerin ağzında bıraktığı tadı anlatmak için yazılmıştır.”

Ölümlerin, ölülerin ağzında bıraktığı tat, özel bir önem taşıyor; zaten kitap ölüm betimlemeleriyle başlıyor. Bir kakalağın ölümü, bir Japon balığının ölümü, on yaşında hepatit B’den ölen bir çocuğun ölümü... Hayatın hatırlanması gibi, ölüm de hatırlanır, belki de hatırlanmakla kalmaz, hayatla ölüm arasında sürekli bir dejavu yaşanagelir...

Bizi, sokakların, akıl hastanelerinin, akıl hastanesini aratmayacak evlerin, izbe mekânların ama hep yaşayan; günün ya da gecenin her anında yaşamla iç içe olan insanların arasında dolaştırıp duran Dejavu (belki de başka bir dejavuyu daha yaşatmak için) Sibel Torunoğlu’nun diğer kitaplarına da teğet geçmekten geri durmuyor. Bir anda karşımıza Travesti Pinokyo’nun snopsisi çıkıveriyor ya da Tımarhane Günlüğüm’e göndermelerle karşılaşıyoruz. 
Dejavu, her ne kadar roman” olarak sunulsa da, roman, öykü, yer yer de senaryo tekniklerinin iç içe geçtiği postmodern bir anlatı aslında. Anlatıdaki kopukluklar ve savrulmalar, bu anlatım biçiminin bir gereği olarak düşünülebilir. Ama yazarı tanıdığımız için, bunların ne kadarının şizofrenik savrulmalardan ya da fikir uçuşmalarından kaynaklandığını da düşünmeden edemiyoruz.

Metne bu gözle baktığımızda, içimizdeki şüpheyi hemen ortadan kaldıran, üstüne üstlük çeşitli psikiyatri ekollerinin pabucunu dama atacak denli güçlü bir olay kurgusuyla ve planlanmış, ustaca kotarılmış “savrulma” teknikleriyle karşılaşıyoruz. Roman, sürekli bir ayrılma/birleşme paradoksuyla ilerliyor. Roman ilerledikçe, ilk baştaki olay örgüleriyle, kişilerle bağımız kopuyor; en olmadık zamanda, hiç beklemediğimiz bir biçimde, aslında kopuk sandığımız ayrıntılarla güçlü bir bağ oluşuveriyor. Bu ayrılma/birleşme paradoksu, aynı zamanda romana bu adın neden verildiğini de ortaya çıkartıyor. Çünkü sürekli bir dejavu durumunda, her an yeni bir dejavu beklentisi içinde, tetikte bekliyor okuyucu.

Demek ki, fikir uçuşmaları değil, aksine, uçuşan fikirlerin büyük bir beceriyle kontrol altına alınması söz konusu.
Şimdi başa dönelim... Dejavunun ne olduğunu Sibel Torunoğlu’nun kaleminden okumuştuk. Hazır bu roman (metin) üzerine kısmen üstü kapalı, kısmen kafa karıştırıcı birkaç küçük tespit yapmışken, sözü yine Sibel Torunoğlu’na bırakalım ve metinler, kurgular ve yüzüğün ortasındaki ya da dışındaki boşluklar üzerine neler söylediğine kulak verelim... Böylece, ya metni daha iyi çözümlemek için bazı ipuçları elde etmiş oluruz, ya da ipucuna falan gerek olmadığına ikna oluruz.

“Bu hikayenin iyi bitmesini istiyorum, kışın vişne çürüğü bize yardım et ne olur... Olur. Dur bakayım, biz dedim... Ben bu hikayede kimim acaba? Ben erkek bir kakalağım ama kendimi Şahika’yla özdeşleştiriyorum. Bir dakika... İyice düşünmeliyim... Ben şu anda ölmüş olamam çünkü bu kurguları sevgili yazıyor. Bu edebiyat denilen bir insan ilmi, bunlar gerçek kurgular değil, yani kışın vişne çürüğünün bizzat yazmış olduğu kader olma niteliği taşıyan şeyler değil. O zaman bu kurgular sevgilinin dediği gibi yüzüğün ortasındaki ya da dışındaki boşluk değil. Yani ben henüz hiç değilim. Peki, benim yaşadığım ne olabilir? Sevgilimin yazdıkları gerçek hayat kesitleri olmadığına göre, bu nedir?”

Bu soruya cevap vermek için değil, bu sorunun cevabı olmadığını anlamak için okunması gereken bir kitap Dejavu.

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Türkçede 2013 yılında yayımlanan Toby’nin Odası kitabıyla tanınan İngiliz yazar Pat Barker, yeni kitabı Kızların Suskunluğu ile ikinci kez Türk okurları selamlıyor. İlyada destanına yeni bir bakış getirdiği Kızların Suskunluğu, feminist yazına katkı niteliği de taşıyor.

Türkiye’de zamanında çokça ilgi gören Texas, Teks, Tommiks (Orijinali Captain Miki) türevi çizgi romanların ülkemizdeki macerasını Sabitfikir’in geçen sayısındaki dosya içerisinde kısaca özetlemeye çalışmıştık (“Türkiye’de Çizgi Romanın Yeniden Yükselişi”, Sabitfikir #114, 2020).

Yazarların ve sinemacıların birbirleriyle mektuplaşmalarının kitaplaşmasına aşinayız. Karantina Günlerinde Evin E-Hali de böyle bir kitap, yazışmalardan ortaya çıkmış. Ama gerekçesi fazlasıyla kendisine has. Fikir nereden ve nasıl ortaya çıktı, biraz anlatabilir misiniz?

 

Sütçü, topluluk içinde dönüp dolaşan bir dedikodunun romanı. Ortada bir gerçek yok, sadece, o gerçeğin üstüne konuşulanlar var ve bir süre sonra, toplumun tüm üyeleri, bu dedikodunun gerçek olduğu varsayımıyla hareket ediyor.

 

Polisiye tutkunları, İskandinav polisiyesinin türün içinde nasıl bir ağırlığa sahip olduğunu iyi bilirler. Özellikle son yıllarda Türkçeye kazandırılan yeni yazarlarla beraber, bu soğuk toprakların suç öykülerine olan ilgimiz gitgide artıyor. Bunlardan biri de Türkçe için kısmen yeni, fakat İskandinav polisiyesi için artık klasikleşmiş bir seri; Martin Beck.

 

Kulis

''Roman, Tanpınar'la kendim arasında bir med cezir''

ŞahaneBirKitap

Haruki Murakami’nin Türkçeye yeni çevrilen romanı Dans Dans Dans’ını Renksiz Tsukuru Tazaki’nin Hac Yılları ve Yaban Koyununun İzinde romanlarıyla birlikte değerlendireceğim. Dans Dans Dans’la Yaban Koyununun İzinde’nin kahramanı aynı. İki roman boyunca onun başından geçmiş türlü olayları okumamıza rağmen, ismini halen bilmiyoruz.

Editörden

Ülkelerin edebi gündemiyle siyasi gündeminin kesiştiği yerlerin az olduğu düşünülür. Uzaktan bakınca öyledir de aslında. Edebiyat, elindeki en büyük imkân olan “zamandan ve mekândan” bağımsız olma lüksünü kıyasıya kullanır. Bir kitabın yazıldığı koşullar önemlidir ama o kitap yazıldığı zaman ve mekânı da aşarak, dünya edebiyat hafızasının bir yerlerine yerleşir.