Sabitfikir
Künye | Yazarlar | Giriş Yap
sabitfikir - dergi

Eleştiri

Eleştiri

Le Guin’den hepimizin öğreneceği çok şey var



Toplam oy: 121
Ursula K. Le Guin // Çev. Seda Ersavcı
İthaki Yayınları
Dünyanın Kıyısında Dans, Le Guin’i bir yazar olarak daha iyi tanımak, çokyönlülüğünü takdir etmek için Le Guin’den ilk okunabilecek kitap olmaya çok uygun.

Dünyanın Kıyısında Dans, Ursula K. Le Guin’in, düzyazılarını ve kitap eleştirilerini derleyen bir çalışma; 1989’da yayımlanmış. Kitabın büyük kısmı 1976’dan 1989’a dek yazılmış denemeler, konuşma metinleri ve gezi yazılarından, son bölümü ise yine aynı dönemden kitap eleştirilerinden oluşuyor. Kitap, uzun bir süreye yayılmış ve başka amaçlarla yazılmış metinleri bir araya getirmesiyle, Le Guin’in düşünce dünyasının, ana meselelerinin geniş bir panoramasını sunuyor (ilginç bir şekilde, bu çeşitliliğiyle ve bir yazar olarak olgunluk dönemine ulaşmasının izini sürmesiyle, Le Guin’i bir yazar olarak daha iyi tanımak, çokyönlülüğünü takdir etmek için Le Guin’den ilk okunabilecek kitap olmaya da çok uygun; Guin’in çok meşhur kitaplarındaysa yazarın bu çokyönlülüğünü gözden kaçırma tehlikesi var).


Kitapta Le Guin’in zengin iç dünyasını, tüm eserlerine damgasını vuran ana merak hatlarını görüyoruz: Kadınların dünyadaki yeri; kadın sözünün, kadın tecrübesinin yüzyıllarca itildiği geri plandan, giderek “anlaşılmaz, yabani” söz olarak görülmesinden kurtulup sahici yerini geri alması davası, bunun için yapılması gerekenler; iktidarın, tahakkümün, tahakküme yönelik hayatın yüzleri ve dili, buna karşı neler yapabileceğimiz; güya “ilkel”, “yaban” kültürlerin düşünce dünyası, bunun değeri; dünyanın geleceği, daha iyi bir dünyaya ulaşmak için –her şeye rağmen– ne yapabileceğimiz; ve tabii ki, bilimkurgu ve fantezi edebiyatı yazarlığının meseleleri. Taoizmin etkisi de yer yer kendini gösteriyor. Bunların yanında Guin’i ve eşini Amerika ve İngiltere’de gezerken, bir Guin metninin filme alınması sırasında, bir ses-yazı performansı sırasında da görüyoruz; ailesi, geçmişi hakkında pek çok şey öğreniyoruz (ve öğrendiklerimizi bizlere ve daha gençlere hayatla ilgili çok anlamlı ipuçları veriyor). Kitap eleştirileri bölümü, denemelerin yoğunluğu ve zenginliği karşısında biraz zayıf kalsa da, Le Guin’in önem verdiği kitaplara (Doris Lessing ve Italo Calvino’nun kitapları tekrarlanıyor örneğin) dikkatimizi çekmesi açısından önemli.

 

 


Bence kitabın (ve Le Guin’in üslubunun) en çarpıcı yönü, çok netameli, tartışmalı, kesin bir cevabı olmayan, insanları çok sert üsluplarla tartışmaya, kavga etmeye (ya da birbirlerini hiç dinlemeyip ayrı düşünce evrenlerinde, birbirlerini yok sayarak konuşmaya) yöneltebilecek konular üzerinde, üstelik çok iddialı, insanları kendi önlerine konulandan bambaşka yolları aramaya, dünyanın düzenine temelden karşı çıkarak birşeyler yapmaya çalışmaya davet ettiği fikirlerini, çok yumuşak, mizahı, yanılma payını, karşı tarafı dinlemeyi, yeri geldiğinde kendisiyle de hafifçe dalga geçmeyi hiç elden bırakmayan bir üslupla yazması. Le Guin’in bu yönünden bence hepimizin öğreneceği çok şey var – özellikle, asıl işi, hayatı boyunca yaptığı mesleği kelimeleri anlamak ve iyi kullanmak olanların arasında bile, en basit meselelerin sık sık bitmeyen bir horozlanmaya dönüşebildiği bu ortamda, en keskin meselelerin bile güleryüzle, yumuşaklıkla, mizahla ama konumundan ödün vermeden konuşulabileceğinin çok önemli bir örneği bu üslup. Böylece, kitabın belki de en önemli konusu olan kadın sözü-erkek sözü, kitaptaki terimlerle “anadili-babadili” meselesinde yapılabilecekler için, bizzat kendi üslubuyla çok güzel bir örnek veriyor Le Guin. Kitap eleştirileri bölümünde, özellikle “Venom” / ”Ağu” adlı dergide takma adla yazdığı metinlerde dilini biraz daha sivriltmesinin örneklerini de görüyoruz; dalga geçerken bile o sakin gülümsemesi pek kaybolmuyor yine de.


Şiir nedir, çeviri nasıl olur, “nasıl yazıyorsunuz?” gibi beylikleşmiş sorular hakkında yazdıkları (bence kitaptaki en güzel yazılardan birinin başlığı: “Fikirlerinizi Nereden Buluyorsunuz?”), bu beylikleşmiş sorulara verilen beylikleşmiş (ya yazarın soruya cevap vermekten çok alttan alta kendisini ve hayat tarzını övdüğü, ya da bilfiil oturup yazmanın pratik sorunlarına karşı çok kısıtlı bir ilgi gösteren kuramsal cevaplardan) çok farklı; gerçekten işin içinden, yılların tecrübesinden gelerek, ayrıca kendi yazdıklarına karşı eleştirel bakışı kaybetmeyen, yıllar sonra onların nerelerini yanlış, eksik bulduğunu söylemekten çekinmeyen bir ustanın gözüyle yazılmış metinler bunlar; bunları yazının, şiirin, çevirinin teknik yönleriyle ilgilenen herkese özellikle öneririm.


Nedir bu işin sırrı?

 

Seda Ersavcı’nın çevirisi, özellikle kitabın düzyazılar bölümünde Guin’in karmaşık, çok katmanlı, imalarla dolu, zengin dilini sürçmeyen, açık, temiz bir Türkçeyle ifade etmeyi, Guin’in kelime haznesindeki zenginliği Türkçede canlandırmayı başaran bir çeviri; özellikle denemeler bölümünde Ersavcı’nın çevirisini de bir “çeviri” olarak büyük keyifle okudum. Ersavcı, bir kelime için sözlükte ilk çıkanı değil, ikinci, üçüncü çıkıp bağlama daha uygun olanı, hatta sözlükte olmayıp orada Guin’in kastettiği nüansı daha iyi yansıtanı bulmayı, ciddi kelimeler ile gündelik kelimeler arasındaki dengeleri yakalamayı, Guin’in ince mizahını, yazısının ritmini Türkçede duyurmayı başarmış; Guin’in yaptığı pek çok edebi göndermeyi, alıntıyı da başka çevirilerden takip edip bağlantıları kurmuş. Nedir bu işin sırrı? Son sözü Ersavcı’nın çevirisiyle Le Guin’e bırakıyorum: “Bir şeyin nasıl yapılacağını öğrenmediyseniz öğrenmiş olanlar size sihirbaz, gizemli sırların sahibi gibi gelebilir pekâlâ. Mesela tart hamuru yapmak gibi oldukça basit bir sanatın, yöntemle ilgili, neredeyse her seferinde iyi sonuçlar veren, öğretilebilir ‘sırları’ vardır; gelgelelim ev işleri, piyano çalmak, kumaş dokumak, elbise dikmek yahut hikâye yazmak gibi girift sanatlarda, kimisi öğretilebilir kimisiyse öğretilemez olan, ancak yöntemli, yinelemeli, uzun süreli bir pratikle, yani, başka bir deyişle, çalışarak, öğrenebileceğiniz çok fazla teknik, beceri, yöntem seçeneği,çok fazla değişken, çok fazla ‘sır’ vardır. Kestirme bir yol bulmak ve tüm işten kaçınmak istedikleri için sır peşindekileri kim suçlayabilir ki? Şüphesiz herhangi bir sanatı öğrenme uğraşı yeterince zordur zaten, dolayısıyla da (herhangi bir seçim şansınız olduğu sürece) mutlak bir yeteneğinizin olmadığı bir sanat için fazla zaman ve enerji harcamak akıllıca değildir. Pek çok sanatçının teknikleri, tarifleri, formülleri vs. konusundaki ketumiyeti maharetsizlerce bir uyarı olarak algılanabilir: Üzerinde emek sarfetmediğin sürece benim işime yarayan senin işine yaramayabilir.”

 

 

 


 

Görsel: Seda Mit

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Yeni yorum gönder

Diğer Eleştiri Yazıları

Gökçe isimli bir kadın düşünün; bugün 34 yaşında olsun.

Ludwig Wittgenstein, “Ölüm, yaşam olaylarından biri değildir, ölüm yaşanmaz,” diyerek “hayati” bir teşhis koymuştu. Oysa insanlar ilk günden beri ölümü tartıştı; hala devam ediyorlar... Mevcut tartışmaya cinayetler ve onların sorumlularını aramak da dahil. Kısacası, bir yaşam olayı değil ama yaşamın ayrılmaz bir parçası, daha doğrusu gerçeği haline geldi ölüm.

Adını, polisiye edebiyatın başyapıtları arasında geçen Postacı Kapıyı İki Kere Çalar romanı ile duyuran James M. Cain, Mildred Pierce romanında ise bambaşka bir kimlikle çıkıyor karşımıza. Mildred Pierce, Amerika’yı sarsan ekonomik kriz yıllarında bir kadının hayata tutunma mücadelesini anlatan bir roman.

Salâh Birsel Türkçenin en ilginç, en özgün üslupçularından biri. Birkaç cümlesini okuyunca bile, “işte Salâh Birsel,” diye tanıyabileceğimiz bir sesi var.

İstanbul tarihçiler, edebiyatçılar, gezginler için bulunmaz bir kaynak. Hakkında yazılanlar, söylenenler ve hatta uydurulanlarla birçok esere ilham veren bir kent. Gerçi sadece “kent” kavramı İstanbul'u karşılamaya yetmiyor; şehir, kent, mekan, medeniyet vb birçok kelime İstanbul söz konusu olduğunda aklımıza gelenlerden.

Söyleşi

Kutlukhan Kutlu ile söyleşi

 

ŞahaneBirKitap

Hayal edin. Bir mutluluk ve özgürlük hayali olsun ama bu. Bireysel, hatta bencilce isteklerinizi de kapsasın, tüm dünyayı ve insanlığı da içine alsın. Geleceğe dikin gözünüzü, tüm tarihi, geçmişi, mitleri, efsaneleri, masalları da koyun çantanıza. Sıkıcı olmayı unutun ama, eğlenceli, alaycı, neşeli, uçucu bir hayal dünyası kurun...

FikriSabit

Fikri Sabit, Ursula K. Le Guin'le aynı fikirdedir ey okur, edebiyat her zaman küçük bir kalabalığın ilgisini çeker, geriye kalan, kitlesel olan her şey doğası gereği poptur, piyasadır.

Geçtiğimiz hafta iki edebiyat dergisi –İzafi Dergisi ile Sarnıç Öykü-, kapandığını açıkladı arka arkaya. Hemen hemen aynı anda gelen bu iki haberin, bizim edebiyat ortamımız için bir haber değeri yok, maalesef. Ne de olsa edebiyat dergisi dediğimiz, kısacık bir ömre daha doğarken hapsolmuş, solgun bir heves demek bu ülke topraklarında. Bunda hepimiz hemfikiriz.